ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΩΝ 118 ΣΠΑΡΤΙΑΤΩΝ

Η θυσία των 118 Σπαρτιατών στο
Μονοδένδρι Λακωνίας εμπνέει ως και σήμερα!!!

Εδώ σε τούτο το βουνό
ψηλά στο Μονοδέντρι
που το χειμώνα ο βοριάς
σκληρά τ'ανεμοδέρνει

Εδώ στα χρόνια της σκλαβιάς
στα πράσινα πουρνάρια
θανατωθήκαν ένδοξα
Σπαρτιάτες Παληκάρια

Όλοι θυσιάστηκαν
για την γλυκειά Πατρίδα
κι έπεσαν σαν γνήσια
Παιδιά του Λεωνίδα

Σ'αυτούς δεν πρέπουν κλάματα
σκορπίστε τους λουλούδια
τραγούδια πρέπουν λεβεντιάς
της λευτεριάς Τραγούδια

Στήστε την Γαλανόλευκη
ψηλά να κυματίζει
και στους διαβάτες που περνούν
αιώνια να θυμίζει

Πως η Ελλάδα η όμορφη
η αιματοβαμμένη
μπορεί να δικιμάζεται
ποτέ της Δεν Πεθαίνει

Αντωνακη Ευτυχια

ΜΟΝΟΔΕΝΔΡΙ 118, εκδήλωση Τιμής και Μνήμης

Από τις παλιές φωτογραφίες του 1960 με το Μνημόσυνο στο Μονοδέντρι για τους 118 δίχως μνημείο και μόλις με μια χούφτα ανθρώπους και τον παπαΧίο του Α. Νίκωνος... 

Στο 1964-1967 και στον ευπατρίδη Δήμαρχος κι ευεργέτη της Σπάρτης Γεώργιο Σαϊνόπουλο όπου κατά την πρώτηη θητεία θεμελίωσε το μνημείο των 118 πατριωτών που εκτ΄λεσαν οι Γερμανοί (τον έπαυσε η χούντα). Μάλιστα, τον πρώτον καιρό το μνημείο το φύλαγαν οι συγγενείς των θυμάτων μέρα-νύχτα γιατί οι καταδότες-συνεργάτες των γερμανών και οι ομοϊδεάτες τους απειλούσαν ότι θα το γκρεμίσουν.  

Αργότερα ο Γ. Σαϊνόπουλος, κατά τη δεύτερη θητεία του, 1974-1978, θεσμοθέτησε, με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου το επίσημο μνημόσυνο των 118 ενώ υπήρξαν και μειοψηφήσαντες!!! 

Κατόπιν ο Γ. Σαϊνόπουλος , πλήρωσε το τόλμημά του (να ξεπληρώσει το Χρέος της Σπάρτης στους 118) χάνοντας την επόμενη εκλογή του για δήμαρχος!!! 

Αν δεν ήταν ο Γ. Σαϊνόπουλος ΙΣΩΣ σήμερα οι 118 Μάρτυρες της Ελευθερίας να είχαν λησμονηθεί παντελώς, γιατί οι συνεργάτες των γερμανών εκμεταλλευόμενοι το μετεμφυλιακό κλίμα κατέστησαν ΕΝΟΧΗ τη συλλογική συνείδηση της Σπάρτης για την προδοσία και το έγκλημα και ύποπτο αριστερών φρονημάτων όποιον μιλούσε για τους 118. 

Ακόμα και οι συγγενείς των θυμάτων φοβούνταν (και φοβούνται ακόμη) να μιλήσουν για τους Νεκρούς τους!!! 

Επιτέλους πλέον η Σπάρτη, 72 χρόνια μετά, με εκφδήλωση τιμής και μνήμης σπάει τα δεσμά των δωσίλογων - ταγματασφαλιτών-καταδοτών της εποχής εκείνης και τιμά τους 118 δολοφονημένους πατριώτες της 26 Νοεμβρίου του 1943.

Μία παλιά φωτογραφία και η σύγχρονη Ελληνική ιστορία...

Αυτή η παλιά φωτογραφία απεικονίζει ένα Μνημόσυνο στο Μονοδέντρι για τους 118 κάπου στα μέσα της 10ετίας του '60: Μια χούφτα άνθρωποι , ένας παπάς (ο παπα-Χίος του Α. Νίκωνος αν δε λαθεύω) και το εντυπωσιακό!

22 χρόνια μετά την εκτέλεση και δεν υπάρχει Μνημείο!!! Το Μνημείο που υπάρχει εκεί σήμερα το κατασκεύασε ο ευπατρίδης Δήμαρχος κι ευεργέτης της Σπάρτης Γεώργιος Σαϊνόπουλος κατά την πρώτη θητεία του 1964-1967 (τον έπαυσε η χούντα). Και μάλιστα , τον πρώτον καιρό το φύλαγαν οι συγγενείς των θυμάτων μέρα-νύχτα γιατί οι καταδότες-συνεργάτες των γερμανών και οι ομοϊδεάτες τους απειλούσαν ότι θα το γκρεμίσουν.



Επίσης ο Γ. Σαϊνόπουλος , κατά τη δεύτερη θητεία του , 1974-1978 , θεσμοθέτησε , με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου το επίσημο μνημόσυνο των 118 ενώ υπήρξαν και μειοψηφήσαντες !!! Κατόπιν ο Γ. Σαϊνόπουλος , πλήρωσε το τόλμημά του (να ξεπληρώσει το Χρέος της Σπάρτης στους 118) χάνοντας την επόμενη εκλογή του για δήμαρχος !!! Αν δεν ήταν ο Γ. Σαϊνόπουλος ΙΣΩΣ σήμερα οι 118 Μάρτυρες της Ελευθερίας να είχαν λησμονηθεί παντελώς , γιατί οι συνεργάτες των γερμανών εκμεταλλευόμενοι το μετεμφυλιακό κλίμα κατέστησαν ΕΝΟΧΗ τη συλλογική συνείδηση της Σπάρτης για την προδοσία και το έγκλημα και ύποπτο αριστερών φρονημάτων όποιον μιλούσε για τους 118.

Ακόμα και οι συγγενείς των θυμάτων φοβούνταν (και φοβούνται ακόμη) να μιλήσουν για τους Νεκρούς τους !!!

Δυστυχώς η Σπάρτη , 70 χρόνια μετά , παραμένει (με ευθύνη της ) δέσμια των δωσίλογων - ταγματασφαλιτών-καταδοτών της εποχής εκείνης , μέσω των πολιτικών επιγόνων τους .

Δείτε, με κλικ εδώ, από το Αρχείο της ΕΡΤ την παραγωγή του 1992 (εποχή Μητσοτάκη), μέσα από τη ΔΤ την εκπομπή "ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ" τη ΣΦΑΓΗ ΣΤΟ ΜΟΝΟΔΕΝΤΡΙ την 26/11/1943...

Προβάλονται συνεντεύξεις συγγενών εκτελεσθέντων, επιζώντων και κατοίκων της Σπάρτης, μεταξύ των οποίων ο πρώην δήμαρχος Αθηναίων ΝΙΚΟΣ ΓΙΑΤΡΑΚΟΣ, ο πρώην δήμαρχος Σπάρτης ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΑΪΝΟΠΟΥΛΟΣ και ο οικονομολόγος ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΚΚΟΜΕΛΗΣ αφηγούνται βιώματα από την τοπική κοινωνία της κατοχικής Σπάρτης και μεταφέρουν μνήμες από το χρονικό της σύλληψης των ομήρων, της μεταγωγής τους στις φυλακές της Τρίπολης μέχρι την ώρα της εκτέλεσής τους.

Γίνεται λόγος για τον ρόλο των δωσιλόγων της περιοχής, μελών των Ταγμάτων Ασφαλείας και συνεργατών των Γερμανών που συμμετείχαν στην κατάδοση των θυμάτων, για τις προσπάθειες αποφυλάκισης των συλληφθέντων, καθώς και για τη στάση του ΕΛΑΣ.

Αναζητούνται επίσης, τα κριτήρια κατάδοσης των θυμάτων, αριστερών και από επιφανείς οικογένειες, ενώ σκιαγραφείται το εγχώριο εμφυλιοπολεμικό κλίμα.

Μεταξύ των εκτελεσθέντων, ο γιατρός ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΡΒΟΥΝΗΣ ο οποίος δεν δέχθηκε να φύγει αν και του το πρότειναν οι Γερμανοί. Η κόρη του ΑΝΝΥ ΚΑΡΒΟΥΝΗ-ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ καταθέτει τη δική της μαρτυρία για τα γεγονότα που συνδέονται με τον πατέρα της. Η κάμερα καταγράφει τα κτίρια-σύμβολα της Σπαρτιατικής κοινωνίας που συνδέονται με τις μνήμες του πρόσφατου παρελθόντος, όπως, την κλινική του γιατρού ΧΡ. ΚΑΡΒΟΥΝΗ και την οικία της οικογένειας ΤΖΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΥ από την οποία εκτελέστηκαν τέσσερα αδέλφια....

Το δημοτικό τραγούδι αναφέρεται στη μάχη στο Μονοδένδρι στις 13 Μάρτη 1944. Στις 23 Οκτώβρη 1943 οι Γερμανοί κατακτητές, με κουκουλοφόρους συνεργάτες τους φασίστες υπέδειξαν τα σπίτια των πατριωτών, χτύπησαν τις πόρτες της Σπάρτης και συνέλαβαν επιστήμονες, επαγγελματίες, εργάτες και αγρότες.

Περίπου 200 και πλέον Έλληνες μεταφέρθηκαν την επόμενη μέρα με καμιόνια στις φυλακές της Τρίπολης. Την 26η Νοέμβρη, εκτέλεσαν τους 118 στο Μονοδένδρι Λακωνίας, σε αντίποινα για ενέδρα ανταρτών του ΕΛΑΣ, κατά την οποία σκοτώθηκαν πολλοί Γερμανοί.

Στο Μονοδένδρι, που βρίσκεται στο δρόμο Σπάρτης - Τρίπολης, έγιναν ενέδρες ελλήνων μαχητών της Ελευθερίας και της Δημοκρατάς ενάντια σε Γερμανούς και φασίστες, αλλά και εκτελέσεις Ελλήνων από τους Γερμανούς και τα Τάγματα Ασφαλείας.

Στη Σπάρτη, στο Μονοδένδρι, σαν αύριο, τουφέκισαν οι Γερμανοί όλο τον ανθό της πόλης...

Επιμέλεια κειμένου : Ηλίας Σιδηρόπουλος (Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 21/11/2004)

Ο Μιχάλης Τσιγκάκος,
θυμάται σχεδόν με κάθε λεπτομέρεια τις εκτελέσεις που έκαναν οι Γερμανοί στο Μονοδένδρι Λακωνίας στις 26 Νοεμβρίου του 1943, με τις οποίες αφαίρεσαν την ζωή 118 αθώων ανθρώπων.

«Κατάγομαι από τη Νύφη Λακωνίας. Η μητέρα μου, δασκάλα και επιθεωρήτρια σχολείων, είχε πεθάνει. Ο πατέρας ήταν καπετάνιος επιταγμένος από τους Γερμανούς σε ένα καράβι που μετέφερε καύσιμα από τα Πλύτρα στην Κρήτη. Ετσι, μαζί με τον αδελφό μου περιφερόμασταν από τον ένα συγγενή στον άλλο», διηγείται ο κυρ-Μιχάλης. Στα κάθε είδους μεροκάματα που έκαναν, πολλές φορές η αμοιβή ήταν σε είδος: «Την ημέρα που με συνέλαβαν θα έπαιρνα 15 οκάδες σύκα. Δεν πρόλαβα όμως. Οι άλλοι που ήταν μαζί μου είδαν το περιστατικό. Παράτησαν το φορτηγό και την κοπάνησαν τρέχοντας». Τους πήγαν σε ένα χώρο όπου βρίσκονταν δεκάδες κρατούμενοι.

«Ορισμένοι ψιθύριζαν ότι μας έπιασαν για αντίποινα. Κάποιους είχαν σκοτώσει οι αντάρτες. Το απόγευμα έξω από το κτίριο είχαν μαζευτεί γυναίκες που, κλαίγοντας, ζητούσαν να δούν τους ανθρώπους τους. Ομως οι γερμανοί δεν επέτρεψαν την παραμικρή επαφή». Ανάμεσα στους συλληφθέντες ο γιατρός Καρβούνης, γνωστός στη Λακωνία, αφού χειρουργούσε πολλές δύσκολες παθήσεις. Ολοι είχαν πέσει πάνω του να τους σώσει. «Αν είναι να τη γλιτώσω μόνο εγώ, τότε θα πάω πρώτος» τους απαντούσε. Το εννοούσε. Θα μπορούσε να είχε φύγει παραπάνω από μία φορά. Οι Γερμανοί ήξεραν καλά πόσο αγαπητός ήταν στους κατοίκους.

Την επόμενη μέρα το πρωί μάς έβαλαν σε ένα φορτηγό για το Μονοδένδρι. Εκεί που μας κατέβασαν υπήρχαν δεκάδες γερμανοί στρατιώτες. Σε κάτι λάκκους διέκρινα πεθαμένους. «Ωχ», κάνει ένας. «Μας έφεραν για εκτέλεση»… Τους βάζουν στη σειρά και αρχίζουν να πιέζουν έντονα τον Καρβούνη να φύγει: «Αυτός αρνιόταν. «Εδώ στη Σπάρτη ο αρχαίος νόμος λέει, ή όλοι ή κανένας» απαντά. Κάποιος προσπαθεί να τον τραβήξει με το ζόρι. Του ρίχνει μια κλοτσιά. «Γουρούνι!» του λέει ο γιατρός στα γερμανικά, καθώς σηκώνεται. Ο ναζί αφηνίασε. Του πιάνει το χέρι και του το γυρίζει ώσπου του το έσπασε. Συνέχισαν να τον πιέζουν να φύγει. Αρνήθηκε πεισματικά, παρά τους πόνους που είχε».

Γύρω στους 35-40 στρατιώτες παρατάσσονται απέναντι από τους συλληφθέντες. «Είχε μουντό συννεφιασμένο καιρό. Οι περισσότεροι κατάλαβαν τι τους περίμενε». Ενας στρατιώτης άρχισε να μοιράζει μαύρες κορδέλες. «Νιξ!» του κάνει ο 13χρονος Μιχάλης με το περίσσιο θράσος της ηλικίας του αλλά και συγκινημένος από τη στάση του γιατρού. «Ο Καρβούνης ζήτησε ως τελευταία επιθυμία να μας επιτρέψουν να τραγουδήσουμε τον εθνικό ύμνο και το «Έχε γεια καημένε κόσμε». Όπως και έγινε. Ορισμένοι άρχισαν να κλαίνε.

Τότε ένας που ήταν δεξιά μου, μου λέει, «Καλά εμείς, αλλά κι εσένα ρε Μιχαλάκη;». »Δεν προλαβαίνει να ολοκληρώσει και ακούγεται το πρόσταγμα «Φάιαρ». Όπως γύρισα να τον κοιτάξω ένιωσα ένα τσούξιμο στο μέτωπό μου, σαν κάψιμο από τσιγάρο, κι έπεσα χάμω. Πάνω στην ωμοπλάτη μου έπεσε ένας υψηλόσωμος. Το πρόσωπό μου γέμισε με χυμένα μυαλά και αίματα. Έμεινα ακίνητος, παγωμένος…» Άρχισαν να πυροβολούν όσους βόγκαγαν από τους πόνους, ώσπου επικράτησε απόλυτη σιωπή: «Έμεινα ακίνητος, μπορεί και μια ώρα. Μόλις έφυγαν τα αυτοκίνητα, περίμενα λίγο και έκανα να φύγω. Σηκώθηκα και αντίκρισα την πιο εφιαλτική εικόνα της ζωής μου.

Όλοι κείτονταν νεκροί»

"Μια μάνα μια λεβέντισσα" για το Μονοδένδρι στη Λακωνία

Το τραγούδι αναφέρεται στη μάχη στο Μονοδένδρι στις 13 Μάρτη 1944. Αργότερα στις 23 Οκτώβρη 1943 οι Γερμανοί κατακτητές, με κουκουλοφόρους συνεργάτες χτύπησαν τις πόρτες πατριωτών στη Σπάρτη και συνέλαβαν επιστήμονες, επαγγελματίες, εργάτες και αγρότες. Συνολικά 450, μεταφέρθηκαν την επόμενη μέρα με καμιόνια στις φυλακές της Τρίπολης. Το Νοέμβρη, εκτέλεσαν τους 118 στο Μονοδένδρι Λακωνίας, σε αντίποινα για ενέδρα ανταρτών του ΕΛΑΣ, κατά την οποία σκοτώθηκαν πολλοί Γερμανοί. Μεταξύ Σπάρτης - Τρίπολης έγιναν αρκετές ενέδρες ενάντια σε Γερμανούς αλλά και εκτελέσεις από τους Γερμανούς και τα Τάγματα Ασφαλείας.

Επιμέλεια κειμένου : Ηλίας Σιδηρόπουλος (Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 21/11/2004)

Ο Μιχάλης Τσιγκάκος,
θυμάται σχεδόν με κάθε λεπτομέρεια τις εκτελέσεις που έκαναν οι Γερμανοί στο Μονοδένδρι Λακωνίας στις 26 Νοεμβρίου του 1943, με τις οποίες αφαίρεσαν την ζωή 118 αθώων ανθρώπων.

«Κατάγομαι από τη Νύφη Λακωνίας. Η μητέρα μου, δασκάλα και επιθεωρήτρια σχολείων, είχε πεθάνει. Ο πατέρας ήταν καπετάνιος επιταγμένος από τους Γερμανούς σε ένα καράβι που μετέφερε καύσιμα από τα Πλύτρα στην Κρήτη. Ετσι, μαζί με τον αδελφό μου περιφερόμασταν από τον ένα συγγενή στον άλλο», διηγείται ο κυρ-Μιχάλης. Στα κάθε είδους μεροκάματα που έκαναν, πολλές φορές η αμοιβή ήταν σε είδος: «Την ημέρα που με συνέλαβαν θα έπαιρνα 15 οκάδες σύκα. Δεν πρόλαβα όμως. Οι άλλοι που ήταν μαζί μου είδαν το περιστατικό. Παράτησαν το φορτηγό και την κοπάνησαν τρέχοντας». Τους πήγαν σε ένα χώρο όπου βρίσκονταν δεκάδες κρατούμενοι.

«Ορισμένοι ψιθύριζαν ότι μας έπιασαν για αντίποινα. Κάποιους είχαν σκοτώσει οι αντάρτες. Το απόγευμα έξω από το κτίριο είχαν μαζευτεί γυναίκες που, κλαίγοντας, ζητούσαν να δούν τους ανθρώπους τους. Ομως οι γερμανοί δεν επέτρεψαν την παραμικρή επαφή». Ανάμεσα στους συλληφθέντες ο γιατρός Καρβούνης, γνωστός στη Λακωνία, αφού χειρουργούσε πολλές δύσκολες παθήσεις. Ολοι είχαν πέσει πάνω του να τους σώσει. «Αν είναι να τη γλιτώσω μόνο εγώ, τότε θα πάω πρώτος» τους απαντούσε. Το εννοούσε. Θα μπορούσε να είχε φύγει παραπάνω από μία φορά. Οι Γερμανοί ήξεραν καλά πόσο αγαπητός ήταν στους κατοίκους.

Την επόμενη μέρα το πρωί μάς έβαλαν σε ένα φορτηγό για το Μονοδένδρι. Εκεί που μας κατέβασαν υπήρχαν δεκάδες γερμανοί στρατιώτες. Σε κάτι λάκκους διέκρινα πεθαμένους. «Ωχ», κάνει ένας. «Μας έφεραν για εκτέλεση»… Τους βάζουν στη σειρά και αρχίζουν να πιέζουν έντονα τον Καρβούνη να φύγει: «Αυτός αρνιόταν. «Εδώ στη Σπάρτη ο αρχαίος νόμος λέει, ή όλοι ή κανένας» απαντά. Κάποιος προσπαθεί να τον τραβήξει με το ζόρι. Του ρίχνει μια κλοτσιά. «Γουρούνι!» του λέει ο γιατρός στα γερμανικά, καθώς σηκώνεται. Ο ναζί αφηνίασε. Του πιάνει το χέρι και του το γυρίζει ώσπου του το έσπασε. Συνέχισαν να τον πιέζουν να φύγει. Αρνήθηκε πεισματικά, παρά τους πόνους που είχε».

Γύρω στους 35-40 στρατιώτες παρατάσσονται απέναντι από τους συλληφθέντες. «Είχε μουντό συννεφιασμένο καιρό. Οι περισσότεροι κατάλαβαν τι τους περίμενε». Ενας στρατιώτης άρχισε να μοιράζει μαύρες κορδέλες. «Νιξ!» του κάνει ο 13χρονος Μιχάλης με το περίσσιο θράσος της ηλικίας του αλλά και συγκινημένος από τη στάση του γιατρού. «Ο Καρβούνης ζήτησε ως τελευταία επιθυμία να μας επιτρέψουν να τραγουδήσουμε τον εθνικό ύμνο και το «Έχε γεια καημένε κόσμε». Όπως και έγινε. Ορισμένοι άρχισαν να κλαίνε.

Τότε ένας που ήταν δεξιά μου, μου λέει, «Καλά εμείς, αλλά κι εσένα ρε Μιχαλάκη;». »Δεν προλαβαίνει να ολοκληρώσει και ακούγεται το πρόσταγμα «Φάιαρ». Όπως γύρισα να τον κοιτάξω ένιωσα ένα τσούξιμο στο μέτωπό μου, σαν κάψιμο από τσιγάρο, κι έπεσα χάμω. Πάνω στην ωμοπλάτη μου έπεσε ένας υψηλόσωμος. Το πρόσωπό μου γέμισε με χυμένα μυαλά και αίματα. Έμεινα ακίνητος, παγωμένος…» Άρχισαν να πυροβολούν όσους βόγκαγαν από τους πόνους, ώσπου επικράτησε απόλυτη σιωπή: «Έμεινα ακίνητος, μπορεί και μια ώρα. Μόλις έφυγαν τα αυτοκίνητα, περίμενα λίγο και έκανα να φύγω. Σηκώθηκα και αντίκρισα την πιο εφιαλτική εικόνα της ζωής μου.

Όλοι κείτονταν νεκροί»

Στη Σπάρτη, στο Μονοδένδρι τουφέκισαν οι Γερμανοί όλο τον ανθό της πόλης...

Η Ιωάννα Τσάτσου στο ημερολόγιό της: 27 Νοέμβρη 1943 Όλη τη νύχτα κατακλυσμός η βροχή, δεν μ’ άφηνε να κοιμηθώ. Μα το πρωί άνοιξα το παράθυρο στην πιο λαμπρή χειμωνιάτικη μέρα. Η γη ήταν πλυμένη, πεντακάθαρη. Ο ήλιος φωτεινός και ζεστός, σαν ήλιος Αυγούστου. Χτύπησε το τηλέφωνο. Σήκωσα η ίδια το ακουστικό και άκουσα την είδηση:

“Στη Σπάρτη, στο Μονοδένδρι τουφέκισαν χτες οι Γερμανοί εκατόν δέκα εφτά, όλο τον ανθό της πόλης και μέσα σ’ αυτούς το Χρήστο Καρβούνη”. Έμεινα σαν απολιθωμένη. Δεν καταλάβαινα. Δεν ήθελα να καταλάβω. Ο άνθρωπος ξαναείπε τα ίδια λόγια, τον ακούω ακόμα. Χτες το πρωί στο Μονοδένδρι τουφέκισαν εκατόν δέκα εφτά. Τέσσερα παιδιά του Τζιβανόπουλου και τον γιατρό Καρβούνη. Κάθε σπίτι κι ένας νεκρός. Όλη η Σπάρτη μοιρολογάει. Αν είχε καεί ολόκληρη, θάταν λιγότερο το κακό. -Μα γιατί; μπόρεσα να ρωτήσω.

-Σκότωσαν ένα γερμανό στρατιώτη στο Μονοδένδρι, μου είπε πάλι ο άνθρωπος από την άλλη μεριά του ακουστικού. Πήγα στο γραφείο για την ημερήσια δουλειά. Σαν αυτόματο άκουα τα προβλήματα του κόσμου. Και το πρωί, και τώρα το βράδυ, μια σκέψη είναι πάντα εκεί και δεν μ’ αφήνει να ησυχάσω: “Ο Χρήστος Καρβούνης δεν θα δει ζωντανός ελεύθερη την Ελλάδα”. Αυτή η μεγάλη του λαχτάρα που τον έκανε να κινεί γη και ουρανό, να ζει και να πεθαίνει κάθε στιγμή, βούλιαζε μες στο χάος των ανεκπλήρωτων. Προσπαθώ να θυμηθώ το Μονοδένδρι.

Είχα περάσει από κει πηγαίνοντας προς τη Σπάρτη. Με είχαν ζαλίσει οι γυμνές κορδέλλες. 28 Νοέμβρη 1943 Ήρθε κάποιος από τη Σπάρτη. Τον άκουσα ώρες να μιλάει για τον θάνατο του Ανθρώπου. Οι θρύλοι γεμίζουν την ατμόσφαιρα. Τούτο όμως είναι ιστορία. Οι Γερμανοί την τελευταία στιγμή σεβάστηκαν τον εξαιρετικό επιστήμονα και τούδωσαν χάρη. Ο Καρβούνης παρακάλεσε να δοθεί η δική του χάρη σ’ ένα από τους τέσσερις Τζιβανόπουλους. Να μη κλάψει η μάνα τέσσερις γιους μαζί. (Για πολύ καιρό η κυρία Τζιβανοπούλου έστρωνε το πρωί τα κρεβάτια των γιων της και τα ξέστρωνε το βράδυ). Ο γερμανός αρνήθηκε. Τότε ο Καρβούνης επαναστάτησε. -Είστε ένας λαός βάρβαρος, είπε στον αξιωματικό, σε τέλεια γερμανικά. Ντρέπομαι που σπατάλησα οχτώ χρόνια στον τόπο σας. Οχτώ χρόνια πεταμένα, χαμένα. Ο γερμανός θύμωσε, κοκκίνισε και με όλη τη δύναμή του τον χτύπησε με το κοντάκι του όπλου του.

ΙΩΑΝΝΑ ΤΣΑΤΣΟΥ “ΚΥΔΑΘΗΝΑΙΩΝ 9″ Εκδόσεις ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΣ / ΕΥΘΥΝΗ

ΚΑΤΟΧΗ- ΜΟΝΟΔΕΝΔΡΙ ΛΑΚΩΝΙΑΣ 26-11-1943

Εκδήλωση Εθνικής Αντίστασης το 2009 - Δομνίτσα Ευρυτανίας. Στην ομιλία του Μιχάλη Σταφυλά στην εκδήλωση «Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ», μεταξύ άλλων αναφέρθηκε και η περίπτωση της Ελένης Τζιβανοπούλου, μιας μάνας από τη Σπάρτη, που οι Γερμανοί  πήγαιναν για εκτέλεση 117 Σπαρτιάτες αναμεσά και τα 4 παιδιά της.

Εκλιπαρώντας να μην γίνουν οι εκτελέσεις από τους Γερμανούς, οι δοσίλογοι την έβαλαν στο φοβερό δίλημμα να διαλέξει ένα από τα 4 παιδιά της που θα γλύτωνε την εκτέλεση. Μη μπορώντας να διαλέξει δεν διάλεξε κανένα, αλλά σάλεψε το μυαλό της και για καιρό γύρναγε απελπισμένη στον τόπο της εκτέλεσης των τεσσάρων παιδιών της.  Ο  Σταύρος Ψιμογεράκης έγραψε ένα μεγάλο ποίημα από το οποίο παρατίθεται ένα μόνο κομμάτι, στο οποίο δίνεται και η απάντηση της μάνας, όταν τη ρωτούσαν το γιατί.

Στην εκδήλωση το ποίημα απήγγειλε η ηθοποιός Άννα Πολυτίμου Παπακωνσταντίνου:

Για τούτο πήρα τα βουνά
Ματάκια μου και φως μου
Γιατί έχασα το είναι μου
Και τα συλλογικά

Τους έπεσα γονατιστή
Τους φίλησα τα πόδια
Από τα τέσσερα παιδιά
Ν ΄αφήσουνε το ένα
Και οι προδότες μου είπανε
Έμπα και διάλεξέτο

Πια σκύλα μάνα είν αυτή
Που τα παιδιά διαλέγει
Να κανει βήμα στο σωρό
Να μπει και να διαλέξει
Ποιόνε νάφήσω στο σωρό
Και ποιόν να διαφεντέψω
Το πρωτοπαίδι η το στερνό
Το δεύτερο η το τρίτο
Που όλα και τα τέσσερα
Καρδιά μου είναι αίμα

Όρος βαρύς όρος σκληρός
Μπροστά γκρεμός βαθύς γκρεμός
Φαράγκι από ξοπίσω
Ποιόνε νάφήσω στη σφαγή
Και ποιόνε να κρατήσω

 Δεν είναι γλέντι η ζωή
Κι ο θάνατος παιχνίδι
Η τρέλα τα συλλοϊκά
Τρυπάει σα μαύρο φίδι
Σαν πικραμένη Παναγιά
Τάψήλου ορθώνω το κορμί
Και στους προδότες λέω

Εγώ μωρέ δεν ξεδιαλέω
Πάρτε τους και τους τέσσερους
Χαλάλι της πατρίδας μας
Της λευτεριάς της ακριβής
Να γίνουν ηλιαχτίδα

Τάηδόνια εκεί βουβάθηκαν
Δεν κελαηδούν στο ρέμα
Βαφτηκε ο ήλιος κόκκινος
Έγινε ο ήλιος αίμα.

Η επιτύμβια στήλη περιλαμβάνει τα 120 ονόματα των εκτελεσθέντων, μεταξύ των οποίων και τα 4 αδέλφια Τζιβανόπουλοι (Δημοσθένης, Ιωάννης, Σωκράτης, Παρασκευάς). Τη δραματική εκείνη στιγμή η δόξα άγγιζε το πρόσωπο ενός άλλου ήρωα. Το γλυκό πρόσωπο του αθάνατου Χρήστου Καρβούνη.Μεγάλη μορφή αυτοθυσίας και πατριωτισμού αποτελεί η εκτέλεση του γιατρού Χρήστου Καρβούνη στο Μονοδέντρι μαζί με 117 άλλους πατριώτες από τους Γερμανούς στις 26-11-1943 που γεννήθηκε στην Αράχωβα και σπούδασε στη Γερμανία.

Γιατρός εξαίρετος, σπουδαγμένος στη Γερμανία, που έδινε στους αρρώστους του ζωή απ τη ζωή του... σκέφτηκε μέσα στην ασύλληπτη τραγικότητα του μακελειού ότι ανάμεσα στους 117 ήταν παιδιά ανήλικα, τέσσερα αδέλφια από μια οικογένεια (Τζιβανόπουλοι) και τρία από δύο άλλες (Αλεμαγκίδη και Κεχαγιά). Παρακάλεσε τους Γερμανούς να μη σκοτώσουν τα ανήλικα παιδιά... Το μόνο που γινότανε του απάντησαν, ήτανε να γλιτώσει ο ίδιος... Τους έβρισε... Εκείνος, όμως, διάλεξε τον δοξασμένο θάνατο. Τον γάζωσαν με λύσσα οι Γερμανοί και έτσι δεν έμεινε πια όρθιος ούτε ένας».

Ανάμεσα στους ήρωες που έπεσαν για τη λευτεριά ο διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας Σπάρτης (Α. Ζερβομπεάκος), δικηγόροι (Φικιώρης, Σάλμας, Αλεμαγκίδης, Θεοφίλης), καθηγητές (Χίος, Παπαδάκος, Κουτρουμάνος), δημοσιογράφοι (Τριήρης, Γκουζούλης), πατεράδες και γιοι (Τζιβανόπουλος, Αλεμαγγίδης, Ανδριτσάκηες, Παπαστάθης, Σταυράκος...), επαγγελματίες, άνθρωποι του μόχθου, τσοπάνηδες, αλλά και μία γυναίκα (Βασιλική Μαρινάκη). Κάθε σπίτι και νεκρός... 

Παραδοσιακό τραγούδι για μια μάνα λεβέντισσα και χθεσινό απογοητευτικό βίντεο...

Αναφέρεται στη μάχη στο Μονοδένδρι στις 13 Μάρτη 1944. Στις 23 Οκτώβρη 1943 οι Γερμανοί κατακτητές, με κουκουλοφόρους συνεργάτες, τους γνωστούς στη Σπάρτη, που υπέδειξαν τα σπίτια των πατριωτών, χτύπησαν τις πόρτες της Σπάρτης και συνέλαβαν επιστήμονες, επαγγελματίες, εργάτες και αγρότες.

Συνολικά 450 Έλληνες, μέλη και στελέχη του ΕΑΜ και του ΚΚΕ, μεταφέρθηκαν την επόμενη μέρα με καμιόνια στις φυλακές της Τρίπολης. Το Νοέμβρη, εκτέλεσαν τους 118 στο Μονοδένδρι Λακωνίας, σε αντίποινα για ενέδρα ανταρτών του ΕΛΑΣ, κατά την οποία σκοτώθηκαν πολλοί Γερμανοί.

Στο Μονοδένδρι, που βρίσκεται στο δρόμο Σπάρτης - Τρίπολης, έγιναν ενέδρες ενάντια σε Γερμανούς και στον εμφύλιο, αλλά και εκτελέσεις από τους Γερμανούς και τα Τάγματα Ασφαλείας.

Μετά το παραδοσιακό τραγούδι δείτε κάτι σημερινό και απογοητευτικό: Υπάρχει χώρος για τέτοιους ανθρώπους στην Λακωνία;
 Ο κ. Παυλόπουλος αν και άντρας της παρέας, ανύπαρκτος... αυτός ήταν και Υπουργός της χώρας!!!