Νέο βιβλίο ντοκουμέντο της ζωής του Νεοζηλανδού στρατιώτη Tom Barnes που συνεργάστηκε με τον Άρη Βελουχιώτη και τον Ναπολέοντα Ζέρβα.

Ο Γοργοπόταμος υπήρξε, το πρώτο μεγάλο σαμποτάζ εσωτερικά στα κατεχόμενα του Άξονα, αναπτέρωσε το ηθικό όλων των κατεχόμενων λαών και διέκοψε έστω και για λίγο τον ανεφοδιασμό του Ρόμελ στη Μέση Ανατολή.

Η ανατίναξη της γέφυρας όμως, είναι σημαντική και για έναν ακόμα λόγο. Υπήρξε το αξεπέραστο παράδειγμα της συνεργασίας των ελληνικών αντιστασιακών οργανώσεων. Οι άνδρες του ΕΛΑΣ υπό τον Άρη Βελουχιώτη και του ΕΔΕΣ υπό τον Ναπολέοντα Ζέρβα συνεργάστηκαν για πρώτη και τελευταία φορά με εκπληκτική επιτυχία.

Η Μηχανή του Χρόνου φωτίζει τους πρωταγωνιστές και τις κρίσιμες στιγμές της επιχείρησης, όταν όλα κινδύνευαν να χαθούν. Η καίρια παρέμβαση του Δημήτρη Δημητρίου, πιο γνωστού και ως Νικηφόρου, η ψυχραιμία του Άρη Βελουχιώτη, η στάση του Ναπολέοντα Ζέρβα και ο ρόλος των Βρετανών κομάντος, του Έντι Μάγερς και του Κρις Γουντχάουζ, την Παρασκευή 25 Νοεμβρίου στις 20.00 στη ΝΕΤ.

Από τη Κρήτη και τη Λακωνία στο Χαϊδάρι κι από εκεί στη Καισαριανή...

Κεντρικός ήρωας ο Ναπολέων Σουκατζίδης από την Κρήτη, Μικρασιατικής καταγωγής ο οποίος φυλακίστηκε για τις πολιτικές του και συνδικαλιστικές του απόψεις, όπως χιλιάδες  Έλληνες από το καθεστώς Μεταξά και ακολούθως παραδώθηκε στους Γερμανούς  .

Ο Ναπολέων Σουκατζίδης στο Τμήμα Μεταγωγών στον Πειραιά το 1936. Στην ένθετη φωτογραφία, πορτρέτο του Ν. Σουκατζίδη.

Η ταινία του Παντελή Βούλγαρη “Το τελευταίο σημείωμα” καταπιάνεται με τη συγκλονιστική αληθινή ιστορία που ξεκινάει από τους Μολάους όπου οι Λάκωνες Αντάρτες του Πάρνωνα επιτίθενται στον Γερμανό Υποστρατηγο Κρεχ με φρουρά εμπροσθοφυλακής 26 στρατιωτών την ώρα που επέστρεφε από την Μονεμβασιά με προορισμό  την έδρα της Γερμανικής στρατιωτικής Διοίκησης Πελοποννήσου στην Τρίπολη.

Κοντά στους Μολάους δέχθηκε τα πυρά από τους Αντάρτες του Πάρνωνα σκοτώνοντας αυτόν και τρεις ακόμη Γερμανούς, επίσης υπήρξαν και τεσσερις τραυματιες για τους Γερμανούς. 

Σε αντιποινα οι Γερμανοί εκτέλεσαν 135 Έλληνες κατά την επιστροφή τους από τους Μολάους έως την Σπάρτη και 200 ακόμη Έλληνες Κουμμουνιστές την 1η Μαίου του 1944 φυλακισμένοι στο "μπλοκ 15" του Χαϊδαρίου,  μαζί τους Ναπολέων Σουκατζίδης κι ο Νίκος Γλέζος αδελφός του Μανώλη Γλέζου,  στην Καισαριανή ως αντίποινα για την Ελληνική Αντίσταση.
 

Στις 30 Απριλίου 1944 κυκλοφόρησε στο Χαϊδάρι η φήμη ότι οι S.S. σκόπευαν να εκτελέσουν διακόσιους κρατουμένους ως αντίποινα για τη δολοφονία Γερμανού στρατηγού και τριών αξιωματικών του κοντά στη Σπάρτη από «κομμουνιστικάς συμμορίας». Ο διοικητής κάλεσε κάποιους από τους προϊσταμένους στα συνεργεία, όλους Ακροναυπλιώτες κομμουνιστές. Ο Fischer τούς ζήτησε να υποδείξουν ποιοι μη Μεταξοκρατούμενοι κρατούμενοι θα μπορούσαν να τους αντικαταστήσουν, καθώς οι ίδιοι θα μεταφέρονταν την επομένη σε άλλο στρατόπεδο.

Επίσης, διέταξε τους Χαλκιδέους να πάρουν πίσω τα προσωπικά τους είδη και να βρίσκονται μπροστά στα μαγειρεία την επομένη το πρωί, προκειμένου να μεταφερθούν σε άλλο στρατόπεδο. Με δεδομένη τη φήμη για μαζική εκτέλεση, που αναφέραμε παραπάνω, όλοι όσοι μίλησαν με τον Fischer πίστεψαν ότι επρόκειτο να εκτελεστούν. Έτσι, οι Ακροναυπλιώτες προσπάθησαν να αποχαιρετήσουν όσους περισσότερους από τους φίλους τους ήταν δυνατόν. Ακολούθως μαζεύτηκαν στον θάλαμο 1 του Μπλοκ 3, όπου με μουσική από δύο κιθάρες κι ένα βιολί έγινε αποχαιρετιστήριο γλέντι. To επόμενο πρωί, πριν από το προσκλητήριο, συγκέντρωσαν τους Χαλκιδαίους και τους επιβίβασαν σε φορτηγά που τους απομάκρυναν από το στρατόπεδο.

Μετά το πρωινό συσσίτιο, ο Fischer κάλεσε γενικό προσκλητήριο, στο οποίο διάβασε μια λίστα διακοσίων ονομάτων. Αυτοί ήταν οι διακόσιοι που θα εκτελούνταν, ως αντίποινα για τη δολοφονία του Γερμανού στρατηγού. Η ομάδα των μελλοθανάτων περιλάμβανε όλους τους Ακροναυπλιώτες, πλην δεκαέξι ατόμων, τους Αναφιώτες και μερικούς γερμανοκρατούμενους.

O αγωνιστής Ν. Μαριακάκης, γεωπόνος από τα Χανιά της Κρήτης, και το ιδιόχειρο σημείωμα που άφησε λίγο πριν από την εκτέλεσή του την Πρωτομαγιά του 1944.

Συγκεντρώθηκαν μπροστά στα μαγειρεία, όπου πριν επιβιβαστούν στα αυτοκίνητα, άρχισαν να τραγουδούν τον εθνικό ύμνο, το τραγούδι της Ακροναυπλίας και τον Ζάλογγο μπροστά στα μάτια των έκπληκτων Ναζί που δεν τολμούσαν να αντιδράσουν. Ο Ζήσης Ζωγράφος υπήρξε μάρτυρας αυτής της συγκλονιστικής σκηνής:

«Τώρα τους παρακολουθούμε από μακριά Γελούν και τραγουδούν. Έχουν στήσει εδώ στη μέση του στρατόπεδου των Ες-Ες χορό. Χωριστά οι γέροι. Μπροστά ο Μακέδος, τιμημένος καπνεργάτης της Καβάλας. Χωριστά οι νέοι. Μπροστά ο Μανασής (Παπαδόπουλος). Κι έπειτα ενώνονται πάλι όλοι μαζίγια να βγει απ' τ' αντριωμένα τους στήθια μ' όλη τους τη δύναμη το αθάνατο τραγούδΐ: Ακροναυπλία, Ακροναυπλία, Πίστη, Ελπίδα, Πειθαρχία [...]»

Δενμπορούμε να τους αντικρύσουμε. Η καρδιά μας ματώνει. Τα μάτια βουρκώνουν. Οι λυγμοί πάνε να πνίξουν τη φωνή όλων εμάς που μείναμε. Μα όχι. Κάνουμε ύστατη προσπάθεια. Ούτε ένα δάκρυ να μην αφήσουμε να κυλήσει. Ξεθυμαίνει έτσι το μίσος και η δίψα για εκδίκηση σβήνει. Ας στεγνώσουν στα μάτια τα δάκρυα. Ας γίνουν φλόγα που μας καίει τα σωθικά και μέρα και νύχτα. Να μην ξεχάσουμε ποτέ την ώρα τούτη, ποτέ όσο ζούμε. »

Τα αυτοκίνητα που θα τους πάρουν φάνηκαν στη στροφή του δρόμου. Βαριά οπλισμένοι στρατιώτες παρατάχθηκαν στην πόρτα. Άρχισαν να μπαίνουν μέσα. Ύστατη στιγμή!

Ο Ανέστης (Λαζαρίδης) ανεβαίνει σ' ένα πεζούλι. Με τη δυνατή φωνή του δίνει το παράγγελμα Προσοχή! Οι Γερμανοί δεν τολμούν να εμποδίσουν. Βγάζουν όλοι τα καπέλα τους. Σιγή νεκροταφείου. Καμιά ιεροτελεστία δεν έγινε με τόση κατάνυξη. Τραγουδούν-. Σε γνωρίζω από την κόψη του σπαθιού την τρομερή... »

Ποτέ ο χαιρετισμός της Λευτεριάς δεν αντιλάλησε στις πολιτείες και τα χωριά, τα βουνά και τα φαράγγια της Ελλάδας πιο συγκινητικά, πιο ειλικρινά, πιο αντρειωμένα... » Τώρα είναι έτοιμοι. Είκοσι-είκοσι προχωρούν. [...] Πετάν τα καπέλα τους στον αέρα.

Βαδίζουνε με σταθερό βήμα. Φωνάζουν "Ζήτω η Λευτεριά" και χάνονται μεσ' το κλειστό αυτοκίνητο.

Έφυγαν!».

Οι διακόσιοι του Χαϊδαρίου μεταφέρθηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, όπου τους εκτέλεσαν με οπλοπολυβόλα. Οι σοροί μεταφέρθηκαν στο Γ Νεκροταφείο, όπου τάφηκαν σε ατομικούς τάφους.

Γνωρίζεις πότε απελευθερώθηκε από τους Γερμανούς, η Σπάρτη, η Αθήνα ή η Κρήτη;

Εορτάζουμε την επίθεση που δεχθήκαμε από τις δυνάμεις του άξονα κι όχι την ΝΙΚΗ μας και την απελευθέρωση...

Χάρτης: Σαν σήμερα, η Ελλάδα την 14.ΙΧ.44

12.V.45 Κρήτη
4.ΧΙ.44 Κιλκίς
30.Χ.44 Θεσσαλονίκη
12.Χ.44 Αθήνα
4.Χ.44 Πάτρα
30.ΙΧ.44 Τρίπολη
17.ΙΧ.44 Σπάρτη
14.ΙΧ.44 Μελιγαλάς
9.ΙΧ.44 Καλαμάτα
8.ΙΧ,44 Πύργος
4.ΙΧ.44 Κύθηρα

Ναπολέων Ζέρβας, το Αντάρτικο του ΕΔΕΣ και οι Τσάμηδες, συνεργάτες των Γερμανών.

Ο Ναπολέων Ζέρβας το καλοκαίρι του 1944 θα προστατέψει αποτελεσματικά τους κατοίκους της Ηπείρου από τους Τσάμηδες που συνεργάζονται με τους ναζί κατακτητές.

Μάλιστα η εκπομπή "Η Μηχανή του χρόνου - Ναπολέων Ζέρβας" παρουσιάζει για πρώτη φορά ντοκουμέντα της αυτής συνεργασίας που φωτίζουν τον σκοτεινό ρόλο των επικεφαλής των Τσάμηδων της Παραμυθιάς.
Τώρα πως είναι δυνατόν, "σήμερα", Έλληνας βουλευτής να φωτογραφζεται με αντίστοιχο τούρκικο φέσι, εθελοντών Μουσουλμάνων συνεργατών των Ναζί, που έχει ραμμένα επάνω του τον ναζιστικό «Reichsadler» (αετό του Ράιχ) και τη νεκροκεφαλή των Waffen-SS.... είναι κάτι ακατανόητο για κάθε Έλληνα.

ΟΙ ΔΙΚΕΣ ΤΩΝ ΔΩΣΙΛΟΓΩΝ

Του ΑΝΔΡΕΑ ΖΑΦΕΙΡΗ

Μια ιστορία με περίεργες αναφορές στο… 2016.

Το Φεβρουάριο του 1945, σαν σήμερα, ξεκίνησαν οι δίκες των «επιφανών» δοσίλογων της κατοχής. Δίκες-παρωδία βέβαια αλλά ταυτόχρονα με «περίεργες» αναφορές στο σήμερα. Δίκες που συμπυκνώνουν διαχρονικά όλες τις παθογένειες του ελληνικού πολιτικού/οικονομικού συστήματος.

Κύριοι κατηγορούμενοι: οι κατοχικοί «Πρωθυπουργοί» Γεώργιος Τσολάκογλου, Ιωάννης Ράλλης και Κωνσταντίνος Λογοθετόπουλος, ο στρατηγός Θεόδωρος Πάγκαλος, ο γιατρός – ο λεγόμενος και «Έλλην Μένγκελε» – Νικόλαος Χριστοφοράκος.

Αν κάποια ονόματα είναι γνωστά και σήμερα δεν είναι τυχαίο: ο Ιωάννης Ράλλης είχε σαν συνήγορο υπεράσπισης στη δίκη του τον γιο του, και μετέπειτα πρωθυπουργό με τη Νέα Δημοκρατία, Γεώργιο Ράλλη, ο οποίος, όπως κάθε περήφανος γιος, είχε εκδώσει και βιβλίο υπεράσπισης του πατέρα του με τον αδικημένο, για την εποχή τίτλο – σήμερα άνετα θα γινόταν σενάριο στο Hollywood – «Ὁ Ἰωάννης Ράλλης ὁμιλεῖ ἐκ τοῦ τάφου». (Ένα θέμα με το splatter πάντα το είχαν οι εθνικόφρονες. Μη ξεχνάμε το άλλο επιπέδου Nobel πόνημα του εταίρου ηγέτη της Νέας Δημοκρατίας – και μέντορα του Α. Σαμαρά – Ευ. Αβέρωφ «Φωτιά και τσεκούρι», με ιδιαίτερες αναφορές στους «συμμορίτες-εαμοβούλγαρους»).

Αλλά και τα ονόματα των Χριστοφοράκου (πρόγονος του τ. Διευθύνοντα Σύμβουλου της περιβόητης Siemens, Μιχάλη Χριστοφοράκου) ή του Θ. Πάγκαλου είναι γνωστά. Ο τελευταίος μάλιστα, αν και καταδικάστηκε σε πολυετή ποινή φυλάκισης εξέτισε μόνο ποινή 40 μερών, αφού απαλλάχτηκε με βούλευμα που εξέδωσε η κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου (του πρεσβυτέρου, του επονομαζόμενου και Γέρου της Δημοκρατίας).

Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε το κατάλογο (για παράδειγμα, συνήγορος υπεράσπισης ήταν και ο Μιλτιάδης Βαρβιτσιώτης, παππούς του σημερινού πολιτικού ανδρός) αλλά το νόημα το καταλάβαμε.

Το ενδιαφέρον όμως με τις δίκες δεν είναι βέβαια ότι αποδεικνύουν ότι ο δωσιλογισμός στην Ελλάδα έχει κληρονομικές διαστάσεις. Συμπέρασμα που αντιβαίνει βεβαίως σε κάθε δυτικού τύπου ανάγνωση του μαρξισμού.

Ούτε το ενδιαφέρον είναι ότι κανείς δωσίλογος δεν εκτελέστηκε ή τιμωρήθηκε, αλλά αντίθετα οι δωσίλογοι αποτέλεσαν τον βασικό κορμό – πολιτικό και οικονομικό – του μετακατοχικού ελληνικού κράτους (σε αντίθεση με το ότι συνέβηκε σε όλες τις άλλες χώρες της Ευρώπης – μόνο στη Γαλλία εκτελέστηκαν από τη κυβέρνηση Ντε Γκωλ 20.000 Γάλλοι συνεργάτες, ενώ στη χώρα μας όσοι τελικά τιμωρήθηκαν δεν τιμωρήθηκαν από το επίσημο κράτος αλλά από τη λαϊκή οργή, με τους τρόπους που αυτή εκδηλώνεται, καθόλου sic για τους θαμώνας της πλατείας Κολωνακίου).

Το πραγματικά ενδιαφέρον είναι οι απολογίες των κατηγορούμενων. Όλοι τους οι ισχυρισμοί έχουν ισχυρές αναφορές στο σήμερα.

«εὑρέθην ἀντιμέτωπος ἱστορικοῦ διλήμματος· ἢ νὰ ἀφήσω νὰ συνεχισθῇ ὁ ἀγὼν καὶ νὰ γίνῃ ὁλοκαύτωμα ἢ ὑπείκων εἰς τὰς παρακλήσεις ὅλων τῶν ἡγητόρων τοῦ στρατοῦ, νὰ ἀναλάβω τὴν πρωτοβουλίαν τῆς συνθηκολογήσεως … Τολμήσας, δὲν ὑπελόγισα εὐθύνες … Μέχρι σήμερα δὲν μετενόησα διὰ τὸ τόλμημά μου. Τοὐναντίον αἰσθάνομαι ὑπερηφάνειαν. …Η συνθηκολόγησις δεν υπήρξεν έγκλημα κατά της Πατρίδος, αλλ' υπήρξεν μία αληθής υπηρεσία προς την Πατρίδα. Το ανωφελές "ολοκαύτωμα" θα ήτο μία αληθινή εθνική καταστροφή. Ήτο εύκολον να νίψω και εγώ τας χείρας. Δύσκολον ήτο να τολμήσω».

Αυτή ήταν η απολογία του Γ. Τσολάκογλου. Ο Τσολάκογλου δεν ήταν ναζί, ούτε καν φιλογερμανός δεν ήταν – σε αντίθεση με πολλούς του Γενικού Επιτελείου. Ήταν ο Διοικητής των ελληνικών δυνάμεων στην Αλβανία.

Μπροστά στο «αδιέξοδο» συνθηκολογεί. Και βέβαια όχι μόνος του. Ο επίσημος πολιτικός κόσμος δεν δυσαρεστήθηκε καθόλου με το σχηματισμό της κυβέρνησης Τσολάκογλου, την οποία αντιλαμβανόταν ως «κυβέρνηση εθνικής ανάγκης» (Ελεύθερον Βήμα 08/05/1941). Στην συνάντηση που έγινε υπό τον Τσολάκογλου – για να δωθεί το «πράσινο φως» – πήραν μέρος οι Παπανδρέου, Κανελλόπουλος, Τσαλδάρης, Στεφανόπουλος, καθώς και ο «αριστερός» αγροτιστής Σοφιανόπουλος.

Όμως η ιστορία είναι χωρίς έλεος. Δε κρίνει προθέσεις. Κρίνει αποτελέσματα. Και κρίνει αυστηρά όσους επειδή δήθεν ήταν «δύσκολο να τολμήσουν» σέρνουν λαούς στη καταστροφή. Γιατί – και αυτό είναι το τελικό συμπέρασμα – η Ιστορία δεν είναι πάντα υπόθεση τόλμης. Αλλά μεγάλων οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων.

Ο Τσολάκογλου «δεν τόλμησεν» όχι επειδή ο ίδιος ήταν δειλός. Αλλά γιατί η τάξη και το σύστημα στο οποίο αναφερόταν δεν θα «τολμούσε» ποτέ. Επειδή «δωσίλογο» – βαθιά εξαρτημένο και παρασιτικό – είναι συνολικά το ελληνικό κράτος από τη σύστασή του. Και σήμερα, που ο ιστορικός του κύκλος φτάνει σιγά-σιγά προς τους τίτλους τέλους, αυτά τα χαρακτηριστικά της σήψης είναι ολοένα και πιο φανερά.

«Πού είναι η μάνα σου, μωρή;»

Το αυτοβιογραφικό έργο της Δήμητρας Πέτρουλα «Πού είναι η μάνα σου μωρή» με την Βέρα Κρούσκα το οποίο διασκεύασε για το θέατρο η Σοφία Αδαμίδου, έχει ανέβει στη σκηνή LAB του θεάτρου «Σημείο» (Χαρ. Τρικούπη 4, Καλλιθέα, τηλέφωνο: 21 0922 9579).

Παραστάσεις:
Παρασκευή & Σάββατο στις 9:00μμ
και Κυριακή 7:00 μμ

Γενική είσοδος 12 ευρώ.

Σκηνοθεσία – μουσική επιμέλεια και φωτισμός: Ενκε Φεζολλάρι
Σκηνικά – κοστούμια: Χριστίνα Κωστέα
Φωτογραφία: Κική Παπαδοπούλου
Κομμώσεις: Τασος Καστανιάς

Αντιμέτωποι με την Ιστορία. Μια γυναίκα ή μαλλον μια ψυχή η καλυτερα ενα παιδί βιώνει μια απο τις μελανότερες σελιδες της Ελληνικής Ιστορίας τον Εμφύλιο και  Ζει την αγριότητα και την ωμότητα ενός αδυσώπητου πολέμου στη Μάνη στη Λακωνία.

Ενηλικιώνεται βίαια και αποτρόπαια ζωντας 31 σφαγές των ανθρώπων της από ντόπιους Χίτες, πρώην συνεργάτες των ναζί και μετέπειτα διώκτες των κομμουνιστών που έλαβαν μέρος στην Αντίσταση…

Η Δήμητρα Πέτρουλα μάρτυρας και θύμα ενός αλλησπαραγμού στον εμφύλιο και θεία του Σωτήρη Πέτρουλα που έπεσε νεκρός σε διαδήλωση στις 21 Ιουλίου 1965.

Το «Πού είναι η μάνα σου, μωρή;» αποτελεί μια εκ βαθέων, προσωπική μαρτυρία, και συγχρόνως ένα ιστορικό ντοκουμέντο με αληθινά γεγονότα και υπαρκτά ονόματα. Σ’ αυτήν την προσωπική τραγωδία αντικατροπτιζεται όλη η ιστορία της Ελλάδας που βίωσε μια από τις πιο ζοφερές περίοδους στην ιστορία της, βουτάει ο καθενας στο ζόφο και για αλλη μια φορά καταλαβαίνει οτι η ιστορία επαναλαμβάνεται με άλλους όρους και κανόνες αλλά τα ίδια τραγικά αποτελέσματα.

Η παράσταση αντλεί υλικό απο το βιβλίο της Δημητρας Πετρουλα, σε διασκευή της Σοφίας Αδαμιδου. Η Βέρα Κρούσκα, με την σκηνοθετική μπαγκέτα του Ενκε Φεζολλάρι ενσαρκώνει την ηρωίδα του βιβλίου, έχοντας στο πλευρό της την Αγάπη Παπαθανασιάδου και την Ορνέλλα Λούτη οι οποιες δρουν σαν ένα είδος χορικού, αγγίζουν τις σκληρές και συνάμα συγκινητικές σελίδες-γεγονότα που έζησε η ίδια Δήμητρα Πετρουλα.

Η Δήμητρα Πέτρουλα, κόρης του Σωτήρη Πέτρουλα από το Οίτυλο της Μάμης και θεία του άλλου Σωτήρη Πέτρουλα που σκότωσαν το 1965, ηγετικό στέλεχος του φοιτητικού κινήματος και της Νεολαίας Λαμπράκη.

Καπετάνιος του ΕΛΑΣ ο πατέρας της, Αντιστασιακός,  και γι αυτό του ξεκλήρισαν την οικογένεια οι συνεργάτες των Γερανών.

Ένα κοριτσάκι τριών χρονών που γυρίζει πάνω στα πτώματα γαι να θηλάζει το στήθος της σκοτωμένης του μητέρας.

Εμφύλιος.

Κτηνωδίες.

Αντίστοιχα με αυτές που βλέπουμε σήμερα με τους Τζιχαδιστές....

Κτηνωδίες που γίνονταν στην αυλή μας, κτηνωδίες που γίνονται στην πόρτα μας, στη Συρία, παντού…

Εγκλήματα δίχως καταδίκη με παιδιά που δεν εζησαν παιδικά χρόνια,  με παιδιά που γέρασαν στο βυζί της μάνας τους και Άνθρωποι που είχαν ιδανικά και πολεμούσαν γιατί πιστεύαν πως θα άλλαζε ο κόσμος...

πηγή

Ένας χώρος, ένα θέατρο με έντονα το άρωμα της ηρωϊκής Λακωνίας!!!

ο χώρος - θέατρο - μεζεδοπωλειο "ΤΟ ΤΡΙΚΥΚΛΟ" έχει μια ιδιαιτερη παρουσια και πολύ έντονο άρωμα και γεύσεις από τη Λακωνία.

Ελαιόλαδό, ελιές και μέλι είναι επώνυμα από την Λακωνία ενώ και η θεατρική μουσική παράσταση ιστορικής μνήμης εδράζει από την ηρωϊκή Αντίσταση στη Λακωνία και τους Μολάους επί Γερμανικής κατοχής.
 «Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΩΝ «ΜΑΤΑΙΩΝ» ΠΡΑΞΕΩΝ» του ΣΠΥΡΟΥ ΤΖΟΚΑ Η ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΠΕΙΡΑ(Γ)ΜΑ ΠΑΝΩ ΣΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΑ ΣΟΥΚΑΤΖΙΔΗ.

Θεατρική διασκευή και σκηνοθεσία ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΚΑΣΟΛΑ όπου συνεχίζεται για ΔΕΥΤΕΡΗ ΧΡΟΝΙΑ στο «ΤΡΙΚΥΚΛΟ» (Θ.Γεωμέτρου και Πυθέου, Νέος Κόσμος Τηλ.Κρατήσεων 210 9232384)

ΕΝΑΡΞΗ ΔΕΥΤΕΡΑ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2015 και κάθε Δευτέρα στις 21.00 ΓΙΑ ΔΕΚΑ ΜΟΝΟ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

Τραγουδάει η Νατάσσα Τζαβέλλα Παπαδοπούλου (σύντροφος του Πάνου Τζαβέλλα που εξιστόρησε -τραγούδησε την ηρωϊκή αντίσταση των Λακώνων κατά των Γερμανών με το δημοτικό τραγούδι "Στου Ταϋγέτου τις κορφές", στου Πάρνωνα τις ράχες...).

Μία παράσταση αξιοπρέπειας και αντίστασης από το χτες για το σήμερα…

Δεν πενθούμε… Επαναστατούμε…

Στη σκηνή εμφανίζεται ένας νεκρός που φέρει μαζί του τη βαλίτσα της μνήμης… Της μνήμης εκείνης που οι κρατούντες θέλουν πάντα να σβήνεται, μιας ιστορίας που όταν δεν μπορεί να αποσιωπηθεί διδάσκεται ανάποδα, συκοφαντώντας ως «μάταιες» τις πράξεις αντίστασης, τις μικρές και τις μεγάλες…

Είναι ο μικρασιάτης και ακροναυπλιώτης αγωνιστής Ναπολέοντας Σουκατζίδης… Ένας από τους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές από τους Γερμανούς (με τις ευλογίες πάντα των Ελλήνων φασιστών), στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την ματωμένη Πρωτομαγιά του 1944…

Με τη σοφία, το άγρυπνο μάτι και την απέραντη τρυφερότητα των νεκρών για τους ζωντανούς, επιμένει η ιστορία του και η ιστορία των συντρόφων του να μη σβηστεί, η μνήμη να αποκατασταθεί. Και ξαναζεί για χάρη μας το τελευταίο του βράδυ στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου με όλες τις μνήμες του από τη σύντομη ζωή του… Γνωρίζει καλά ότι τον χρειαζόμαστε πάλι σήμερα ζωντανό μέσα μας όπως και κάθε φορά που οι καιροί απαιτούν να αγωνιζόμαστε για τη ζωή μας… Και μέσα στη βαρβαρότητα και τον εκφασισμό να επιμένουμε να οραματιζόμαστε έναν άλλο κόσμο ελευθερίας, δικαιοσύνης, ισότητας και δημοκρατίας… Ένας νεκρός που δε ζητάει το θρήνο μας αλλά που έρχεται να μας χαρίσει δύναμη από τη δύναμη που έχουμε μέσα μας, όταν το συλλογικό ασυνείδητο καθίσταται συνειδητό…

«Γιατί έρχονται στιγμές που οι νεκροί χρειάζονται τους ζωντανούς και οι ζωντανοί τους νεκρούς…»

Η παράσταση ακολουθεί το συγκλονιστικό οδοιπορικό του Ναπολέοντα Σουκατζίδη από την Προύσα που γεννήθηκε το 1909 και τη μετεγκατάσταση της οικογένειας του μετά τη μικρασιατική καταστροφή στο Αρκαλοχώρι του νομού Ηρακλείου, σκιαγραφεί τη ζωή και την πολιτική δράση του στην Ιεράπετρα και το Ηράκλειο έως και την σύλληψη του το 1936 με το «Ιδιώνυμο», τον ακολουθεί στην εξορία του στον Άη-Στράτη, στη φυλάκισή του στην Ακροναυπλία και στη μεταφορά του στα ναζιστικά στρατόπεδα Λάρισας και Χαϊδαρίου μέχρι και την εκτέλεσή του ως ένας από τους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, διαγράφοντας έτσι όλη την τραγική και συνάμα ηρωική διαδρομή της πατρίδας μας όπως έχει καταγραφεί στο ιστορικό μυθιστόρημα του Σπύρου Τζόκα “Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΩΝ «ΜΑΤΑΙΩΝ» ΠΡΑΞΕΩΝ” (εκδόσεις ΕΥΜΑΡΟΣ).

Τη θεατρική διασκευή και σκηνοθεσία υπογράφει η Αγγελική Κασόλα. Τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη ζωντανεύει επί σκηνής ο Γιάννης Καρούνης και την αρραβωνιαστικιά του Χαρά Λιουδάκη – Κυπραίου η Ειρήνη Μελά. Τους συνοδεύει τραγουδώντας από σκηνής η Νατάσσα Τζαβέλλα Παπαδοπούλου…Τη μουσική επιμέλεια υπογράφει ο Αλέξης Βάκης και τη σκηνογραφική-ενδυματολογική επιμέλεια η χαράκτρια Ευτυχία Ροδοπούλου. Τους φωτισμούς η ομάδα πείρα(γ)μα και τις φωτογραφίες της παράστασης η Χριστίνα Σαρλάμη.

Η παράσταση επανέρχεται στον αγαπημένο μας χώρο το ΤΡΙΚΥΚΛΟ (Θ. Γεωμέτρου και Πυθέου γωνία, Νέος Κόσμος, Τηλ. Κρατήσεων 210 9232384) για δέκα μόνο παραστάσεις από τη Δευτέρα 14 Δεκεμβρίου 2015 και κάθε Δευτέρα στις 9.00 μ.μ. μετά την επιτυχία της την προηγούμενη σαιζόν με σχεδόν όλες τις παραστάσεις της sold out και αφού ολοκλήρωσε ένα πρώτο μακρύ οδοιπορικό την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2015 σε γειτονιές της Αθήνας και σε μαρτυρικά χωριά και τόπους αντίστασης του τόπου μας από το στρατόπεδο του Χαϊδαρίου και τις Φυλακές Ωρωπού, έως τους Κορυσχάδες της Ευρυτανίας και τα μαρτυρικά και καμμένα χωρία της Κρήτης… Στο οδοιπορικό αυτό συνέπραξε και με πολλούς μουσικούς και τραγουδιστές που ενσωματώθηκαν στην παράσταση ανά περίσταση και ανά τόπο… Στις δέκα αυτές Δευτέρες στο ΤΡΙΚΥΚΛΟ έχουμε τη χαρά να μας συνοδεύει με τραγούδια του Πάνου Τζαβέλλα και άλλα τραγούδια αντίστασης η Νατάσσα Τζαβέλλα Παπαδοπούλου. Η είσοδος είναι με ελεύθερη συνεισφορά… Απαραίτητη η τηλεφωνική κράτηση καθώς οι θέσεις είναι περιορισμένες…

To ιστορικό μυθιστόρημα του Σπύρου Τζόκα “Ο Κύκλος των “μάταιων” πράξεων” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΥΜΑΡΟΣ. Η ομάδα πείρα(γ)μα, από τη γέννησή της το 2008 μέχρι και σήμερα επιμένει να επιβιώνει ως ανεξάρτητη, αυτοχρηματοδοτούμενη, συλλογική και συνεργατική επαγγελματική θεατρική ομάδα έχοντας μέχρι τώρα στο ιστορικό της 8 παραστάσεις για μικρούς και μεγάλους. Επιμένει να κάνει ένα λαϊκό, διαδραστικό και πολιτικό θέατρο καταργώντας τον 4ο τοίχο της σκηνής που βασίζεται πάνω στην τέχνη του ηθοποιού και της επικοινωνίας του με το κοινό. Επιμένει ότι μέγιστος σκοπός της είναι η εμψύχωση των θεατών της αλλά και των ανθρώπων που συμμετέχουν στα εργαστήρια και τις παράλληλες δράσεις της. Ότι η θέση της θεατρικής τέχνης είναι μέσα στην κοινωνία κι αναζητά διαρκώς τρόπους ώστε αυτός ο διάλογος να έχει διάρκεια και να παράγει κοινές δράσεις… Βραβεύτηκε με τον ‘Επαινο Αρχαίου Δράματος στα βραβεία Κάρολος Κουν 2013, για την παράστασή της «Πλούτος» του Αριστοφάνη.

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΩΝ «ΜΑΤΑΙΩΝ» ΠΡΑΞΕΩΝ
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
Διασκευή-Σκηνοθεσία: Αγγελική Κασόλα
Μουσική επιμέλεια: Αλέξης Βάκης
Σκηνογραφική/Ενδυματολογική Επιμέλεια: Ευτυχία Ροδοπούλου
Φωτισμοί: ομάδα πείρα(γ)μα
Φωτογράφιση: Χριστίνα Σαρλάμη
Υπεύθυνοι Επικοινωνίας: Χρύσα Ματσαγκάνη & Αρτίνα Γκέτση

Στο ρόλο του Ναπολέοντα Σουκατζίδη ο Γιάννης Καρούνης
Στο ρόλο της αρραβωνιαστικιάς του Χαράς Λιουδάκη – Κυπραίου: η Ειρήνη Μελά
Τραγουδάει η Νατάσσα Τζαβέλλα Παπαδοπούλου

ΕΝΑΡΞΗ: ΔΕΥΤΕΡΑ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2015 και κάθε ΔΕΥΤΕΡΑ στις 21.00
ΧΩΡΟΣ: ΤΟ ΤΡΙΚΥΚΛΟ (Θ. Γεωμέτρου και Πυθέου γωνία, Νέος Κόσμος, στάση μετρό Άγιος Ιωάννης).
ΘΕΣΕΙΣ: 45
ΤΗΛ ΚΡΑΤΗΣΕΩΝ: 210 9232384
ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ: 1 ώρα και 20 λεπτά
ΕΙΣΟΔΟΣ: ΜΕ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ (Απαρραίτητη η τηλεφωνική κράτηση)

Ιερός Λόχος, "Δεύτε Παίδες των Ελλήνων"

Ο σημερινός γαλλικός εθνικός ύμνος, η Μασσαλιώτις, ήταν εμβατήριο της Γαλλικής Επανάστασης (1789).

Η Μασσαλιώτις αναδείχτηκε εκείνα τα χρόνια σε διεθνής ύμνος των δημοκρατικών, που κατά το παράδειγμα των Γάλλων, ξεσηκώνονταν σε όλη την Ευρώπη με το τρίπτυχο "Ελευθερία - Ισότης - Αδελφότης".

Ο Έλληνας επαναστάτης, Ρήγας Φεραίος, θα αποδώσει τη Μασσαλιώτιδα στα ελληνικά και στον ύμνο - εμβατήριο "Δεύτε Παίδες των Ελλήνων".

Λέγεται πως οι φοιτητές του Ιερού Λόχου, του Αλέξανδρου Υψηλάντη, βάδισαν ενάντια στους Οθωμανούς ψέλνοντας τη Μασσαλιώτιδα σε στίχους Ρήγα Φεραίου.

Ο Ιερός Λόχος, για την ιστορία,  ήταν στρατιωτικό σώμα που ιδρύθηκε από τον Υψηλάντη στη Φωξάνη, πόλη στα όρια της Μολδαβίας με τη Βλαχία, στα μέσα Μαρτίου του 1821 και συγκροτήθηκε από εθελοντές σπουδαστές των ελληνικών παροικιών της Μολδοβλαχίας και της Οδησσού, κυρίως.

Ήταν η πρώτη οργανωμένη στρατιωτική μονάδα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και του ελληνικού στρατού γενικότερα. Ο Υψηλάντης πίστευε πως οι νεαροί αυτοί θα μπορούσαν να αποτελέσουν την ψυχή του στρατού του. Γι’ αυτό τους ονομάτισε από το κλασικό όνομα του Ιερού Λόχου των Θηβών.

28η Οκτωβρίου 1940, ώρα 9 το πρωί οι Ιταλοί βομβαρδίζουν την Πελοπόννησο με 200 νεκρούς

Ωρα 9 το πρωί. 28η Οκτωβρίου 1940. Ο κόσμος χαιρετά τα αεροπλάνα με τον λευκό σταυρό στο ουραίο που πετούν πάνω από την Πελοπόννησο στον ουρανό της Πάτρας.

Κανείς δεν γνωρίζει ακόμη ότι τα πιλοτάρουν οι φασίστες του άξονα, αυτοί που την 28η Οκτωβρίου 1940 θα πουν καλημέρα με 200 αμάχους νεκρούς… Δείτε το εξαιρετικό βίντεο ντοκουμέντο που ακολουθεί:

ΟΙ ΛΙΡΕΣ ΤΗΣ ΥΠΟΤΑΓΗΣ

"ΟΙ ΛΙΡΕΣ ΤΗΣ ΥΠΟΤΑΓΗΣ".

ΚΑΤΟΧΗ - ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ - ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ
με βάση τη Λακωνία και τη Μεσσηνία.

ΚΟΥΤΣΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, & ΚΟΥΤΣΗΣ ΕΚΔΟΤΙΚΗ.
Εξαντλημένο, δεν υπάρχει δυνατότητα παραγγελίας.

Όσα θα διαβάσεις σ' αυτό το βιβλίο, αγαπητέ αναγνώστη, ήταν στο μεγαλύτερο μέρος τους σημειώσεις στα σκληρά και πικρά χρόνια. Οι σημειώσεις μου αυτές, κυρίως σε στίχους, (ορισμένοι περιέχονται στις σελίδες του παρόντος βιβλίου) αρχικά είχαν σα σκοπό να διατηρηθούν ζωντανά στη μνήμη μου ορισμένα γεγονότα, καθώς και η ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής.

Οι παραλείψεις, όμως, ορισμένων βιβλίων που εκδόθηκαν για την Εθνική Αντίσταση σχετικά με την περιοχή, με οδήγησαν στην ανάγκη να φέρω στη δημοσιότητα τις όποιες σημειώσεις μου μαζί με νεότερα στοιχεία που ήλθαν στο φως στα χρόνια που πέρασαν.

Είναι μια περιγραφή όσων έζησα, όσων είδα, όσων άκουσα και διάβασα. Η εξιστόρηση και η περιγραφή των γεγονότων έχουν γίνει κατά χρονολογική σειρά, όσο αυτό ήταν δυνατό, με βάση την περιοχή του Ταϋγέτου, το βουνό που ενώνει τους Νομούς Λακωνίας και Μεσσηνίας.

Είναι η περιοχή που «παίχθηκαν» σημαντικά γεγονότα της Κατοχής, της Αντίστασης και της απελευθέρωσης.

Ο τίτλος του βιβλίου, ΟΙ ΛΙΡΕΣ ΤΗΣ ΥΠΟΤΑΓΗΣ, αποτυπώνει το μέσο που χρησιμοποίησαν οι σύμμαχοί μας Άγγλοι, στην περίοδο της Κατοχής και μετέπειτα, για να διαιρέσουν και να υποτάξουν τους Έλληνες, εξυπηρετώντας τα δικά τους συμφέροντα και που έγιναν ταυτόχρονα αφετηρία των δεινών μας για δεκαετίες. . .

(ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΛΟΓΟ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ).

Η εξαιρετική ομιλία της Μαρίας Κανελλοπούλου στη Βουλή για τις γερμανικές αποζημιώσεις

Η ομιλία της Βουλευτή Αχαϊας Μαρίας Κανελλοπούλου στη Βουλή, με καταγωγή από τα ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ, κατά τη συνεδρίαση της Ολομέλειας στις 13.3.2015 για τη συζήτηση και λήψη απόφασης, σύμφωνα με το άρθρο 44 του Κανονισμού της Βουλής, επί της προτάσεως της Προέδρου της Βουλής για την επανασύσταση, επανασυγκρότηση και αναβάθμιση της Διακομματικής Επιτροπής της Βουλής για τη διεκδίκηση των γερμανικών επανορθώσεων και αποζημιώσεων, την αποπληρωμή του κατοχικού δανείου και την επιστροφή των κλεμμένων αρχαιολογικών θησαυρών.

Ντοκουμέντο: Εφημερίδα «Η Ελλάς», η επίσημη κυβερνητική εφημερίδα των Δεκεμβριανών του 1944 – Ολα και τα 46 φύλλα

Με μεγάλη χαρά, και με κάποια υπερηφάνεια, το ιστολόγιο παρουσιάζει ένα μοναδικό ντοκουμέντο (ορθότερα: σειρά ντοκουμέντων) από την περίοδο των Δεκεμβριανών του 1944, που έρχεται να καλύψει (πιστεύουμε) ένα μεγάλο κενό, τόσο στη φιλολογία περί Δεκεμβριανών, όσο και στις διαθέσιμες πηγές για την περίοδο εκείνη, κατά την οποία, μέσα σε λίγες εβδομάδες άλλαξε η πορεία της χώρας.

Πρόκειται για την επίσημη κυβερνητική εφημερίδα με τίτλο «Η Ελλάς«, και υπότιτλο «Ημερήσια πρωινή εφημερίδα» και «Οργανο του ελληνικού λαού«, εκτός από το πρώτο φύλλο, της 5ης Δεκεμβρίου 1944, που ονομαζόταν «Επίσημον Δελτίον Πληροφοριών του Υφυπουργείου Τύπου και Διαφωτίσεως«.

Κυκλοφόρησαν συνολικά 46 φύλλα, από την 5η Δεκεμβρίου 1944 έως την 21η Ιανουαρίου 1945.

Εχουμε την εντύπωση ότι το υλικό αυτό, από τα άρθρα των 46 τευχών της εφημερίδας, έχει αγνοηθεί από ιστορικούς και ερευνητές, και μάλιστα πλήρως, διότι δεν μπορούμε να φέρουμε στη μνήμη μας κάποια π.χ. αναφορά, βιβλιογραφική ή απλή, σε κείμενο από τα άρθρα της εφημερίδας αυτής Ολα αυτά τα τεύχη, συνολικά 46 εκδόσεις, μαζί με τα παραρτήματα και τις έκτακτες εκδόσεις, οι αναγνώστες του ιστολογίου μας θα έχουν τη δυνατότητα να διαβάσουν αμέσως εδώ παρακάτω.

Την περίοδο των Δεκεμβριανών κυκλοφορούσαν πολλές εφημερίδες και έντυπα.

Εντελώς ενδεικτικά:
Στην ΕΑΜική πλευρά π.χ. κυκλοφορούσε ο «Ριζοσπάστης», η «Λαοκρατία», η «Ελεύθερη Ελλάδα», η «Λαίκή Φωνή» στη Θεσσαλονίκη, η «Αλληλεγγύη» όργανο της «Εθνικής Αλληλεγγύης», η «Νέα Γενιά» της ΕΠΟΝ κ.λπ.

Η αντιΕΑΜική πλευρά επίσης είχε τη δυνατότητα να εκδίδει τα δικά της έντυπα: Το «Ελληνικόν Αίμα», η «Μεγάλη Ελλάς» της ΕΔΕΕ, η «Δόξα» της ΠΕΑΝ, η «Δημοκρατική Σημαία» του ΕΔΕΣ κ.λπ.

Είχαν επίσης εμφανιστεί και εφημερίδες, ας τις πούμε, δημοσιογραφικές ή/και ιδιωτικές ή/και εμπορικές, όπως η «Ελευθέρα Πόλις» του Νάσου Μπότση, τα «Καθημερινά Νέα» του Λουκή Ακρίτα, η «Αλήθεια», στον Πειραιά η «Φωνή του Πειραιώς» κ.ο.κ. Από την Κατοχή, επίσης, συνέχιζαν την έκδοσή τους η «Δημοκρατία» και η «Ελευθερία». Οι Αγγλοι κι αυτοί είχαν τη δυνατότητα να τυπώνουν καθημερινό «Δελτίο Ειδήσεων», στα ελληνικά ασφαλώς («Εκδίδεται υπό του Στρατηγείου των κατά ξηράν εν Ελλάδι δυνάμεων»), αλλά και φωτο-περιοδικά, με πολλές-πολλές φωτογραφίες και σχεδόν καθόλου κείμενο, όπως αυτό με τον τίτλο «ΑΕΡΑ» (ακρωνύμιο ΑΕΡΑ=Αγγλία Ελλάδα Ρωσία Αμερική), το οποίο τυπωνόταν στο Κάιρο, κυκλοφορούσε (και) στην Ελλάδα, και είχε κάνει 80 εκδόσεις μέχρι το Φεβρουάριο του 1945, και τα «ΦΩΤΟ-ΝΕΑ», έκδοση κάποιας AGIS, Αγγλοελληνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, τα οποία μέχρι τον Φεβρουάριο του 1945, είχαν κυκλοφορήσει 30 τεύχη.

Και η επίσημη κυβερνητική πλευρά;;; (θα ρωτούσε κανείς).
Οπως ακριβώς αναρωτηθήκαμε κι εμείς.
Η ερώτησή μας αυτή απαντήθηκε.

Με το ξέσπασμα των πρώτων συγκρούσεων, ο Υφυπουργός Τύπου και Διαφωτίσεως Πέτρος Ευαγ. Γαρουφαλιάς κάλεσε τον άδελφό του Δημήτριο Ευαγ. Γαρουφαλιά (1904-1978) πολιτικό μηχανικό και έφεδρο Ανθυποπλοίαρχο την περίοδο των Δεκεμβριανών και του ζήτησε να βρεθεί μία λύση, ώστε η επίσημη Κυβέρνηση να μπορέσει να κυκλοφορεί κάποιο έντυπο, κάποια εφημερίδα, που να απηχεί τις απόψεις του επίσημου κράτους («[…] της αποκλεισμένης, σε μια στενή λωρίδα λίγων τετραγώνων γης και εγκλεισμένης στο ξενοδοχείο της «Μεγάλης Βρεττανίας», Κυβερνήσεως»).

Το πρόβλημα ήταν πολύ σημαντικό, κατά τον Υφυπουργό Πέτρο Γαρουφαλιά, διότι το αθηναϊκό κοινό ενημερωνόταν από άλλες πηγές, ακόμη και από τα «εαμικά χωνιά«, ενώ η Κυβέρνηση, αποκομμένη (και) από την επαρχία δεν είχε καμμία δυνατότητα να αντικρούσει τα «δηλητηριώδη ψεύδη των στασιαστών«.

Πράγματι, οι περισσότεροι υπάλληλοι του Υφυπουργείου Τύπου, φίλα προσκείμενοι στο ΕΑΜ «είχαν ουσιαστικά ατονήσει και είχαν συμπαραταχθεί με τη διαταχθείσα από το ΕΑΜ γενική απεργία». Από την άλλη, τα μέλη του Σωματείου Τυπογράφων και Τεχνικών Τύπου ανήκαν κατά συντριπτική πλειοψηφία στο ΚΚΕ και βρίσκονταν επίσης σε απεργία. Ολα τα τυπογραφεία βρίσκονταν είτε σε ΕΛΑΣιτοκρατούμενες περιοχές, είτε σε επικίνδυνες ζώνες.

Τελικά, ο Δημήτρης Γαρουφαλιάς, με τη βοήθεια του Αχιλλέα Κύρου, βρήκαν έναν Αρτινό τυπογράφο και έφεδρο Λοχία, ο οποίος τους οδήγησε σε ένα υπόγειο όπου βρισκόταν μια παλιά τυπογραφική μηχανή.

Αμέσως, ήδη την 5η Δεκεμβρίου 1944, δηλαδή τη μεθεπομένη του συλλαλητηρίου, το «Επίσημον Δελτίον Πληροφοριών του Υφυπουργείου Τύπου και Διαφωτίσεως» ήταν πραγματικότητα.

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Δημήτριου Γαρουφαλιά, «για λόγους καλυτέρας εντυπώσεως και ιδιαίτερα για να δοθεί μια πνοή αντικειμενικής αισιοδοξίας πως αποτυχαίνει η ανακατάληψη των Αθηνών και η νόμιμη τάξη θα επικρατήσει, αποφασίσθηκε να αλλάξει ο τίτλος σε «Η Ελλάς, Ημερήσια πρωινή εφημερίδα, Οργανο του ελληνικού λαού»»..

Ενα ακόμη απόσπασμα από το αυτοβιογραφικό έργο του Δημήτριου Γαρουφαλιά: Ο Δημήτριος Γαρουφαλιάς θυμάται τις διεργασίες πριν από την έκδοση της εφημερίδας.

Ο Δημήτριος Γαρουφαλιάς θυμάται τις διεργασίες πριν από την έκδοση της εφημερίδας.

Η εφημερίδα ήταν δισέλιδη, μεγάλου σχήματος, 31 εκ επί 24 εκ. Κάποιες εκδόσεις της ήταν σε μαγαλύτερο σχήμα σαν εφημερίδα τοίχου. Στη διάρκεια των 46 αυτών ημερών, έκανε και κάποιες έκτακτες εκδόσεις. Στο περιεχόμενό της υπήρχαν από τα πολύ σοβαρά και σπουδαία (π.χ. οι ανακοινώσεις του Ρόναλντ Σκόμπι και τα πρακτικά της σύσκεψης υπό τον Γουίνστον Τσόρτσιλ), μέχρι μικρές ειδήσεις, π.χ. για τα θέατρα και τους κινηματογράφους, ή ακόμη και ειδήσεις της μίας γραμμής του τύπου «Ευρέθη σάκος με 7 μαχαίρια. Πιστεύεται ότι ανήκει σε ΕΛΑΣίτη». Η επιρροή του Πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου και των απόψεων του ήταν εμφανής: Σε αυτήν την εφημερίδα ανακοινώθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 1944 η ίδρυση του «Αριστερού Μετώπου Ελλάδος», ενός συνασπισμού «σοσιαλιστικών», ας πούμε κεντρώων-κεντροαριστερών κομμάτων και μικρών ομάδων υπό την αρχηγία του Γεωργίου Παπανδρέου. Οπως επίσης εμφανής ήταν και η επιρροή των Αγγλών, με τις αναδημοσιεύσεις των λόγων του Τσόρτσιλ και του Ηντεν, τα νέα από τη βρεττανική Βουλή, τα ανακοινωθέντα του Ρόναλντ Σκόμπυ κ.ο.κ.

Ολα τα άρθρα που δημοσιεύτηκαν από την «Ελλάδα» μπορείτε να τα διαβάσετε παρακάτω, απλωμένα σε 512 σελίδες μεγέθους Α4.

[Εφημερίδα Η ΕΛΛΑΣ] - Ολα τα φύλλα - 46 τεύχη [Από 1944-12-05 έως 1945-01-21] by basilikimetatroulou147258

Κλείνουμε με μία παράκληση:
Υπάρχει η εντύπωση ότι αυτό το υλικό, που οπωσδήποτε προσθέτει σημαντικά στοιχεία στη μελέτη των γεγονότων του Δεκεμβρίου του 1944, δεν έχει αξιοποιηθεί από τους ιστορικούς και τους ερευνητές. «Σπάμε το κεφάλι μας«, που λένε, αλλά δεν μπορούμε να θυμηθούμε κάποια αναφορά σε κάποιο κείμενο, σχετική με την εφημερίδα αυτή. Ενδεχομένως και να κάνουμε λάθος. Θα παρακαλούσαμε, λοιπόν, τους αναγνώστες του ιστολογίου, να μας γράψουν 2-3 γραμμές, και να ενημερώσουν εδώ (είναι και η πηγή της ανάρτησης), αν τυχόν έχουν υπόψη τους κάποιο βιβλίο, μονογραφία, εργασία, κείμενο, οτιδήποτε που να αναφέρει την εφημερίδα αυτή, είτε σαν βιβλιογραφική παραπομπή, είτε σαν απλή αναφορά στην ύπαρξή της,

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΡΑ ΔΕΞΙΑΟι εθνικόφρονες «χειρουργοί» του 1944

Τριάντα χρόνια πριν από τη σφαγή του Πολυτεχνείου, ο Σπύρος Μαρκεζίνης είχε καθοδηγήσει το κατρακύλισμα της χώρας στον εμφύλιο πόλεμο

Για τον Δεκέμβρη του 1944 έχουν γραφτεί πολλά. Μέχρι σήμερα, η σοβαρή ελληνική και ξένη ιστοριογραφία επικέντρωσε ωστόσο το ενδιαφέρον της σε δύο κυρίως ζητήματα: την προσχεδιασμένη δρομολόγηση της σύγκρουσης από τη βρετανική κυβέρνηση και την αντιφατική διολίσθηση της ηγεσίας του ΚΚΕ σε μια μετωπική αναμέτρηση που η ίδια δεν πίστευε.

Η βρετανική στρατηγική έχει τεκμηριωθεί με βάση τα Αρχεία του Φόρεϊν Οφις, ήδη από τη δεκαετία του 1970, με γνωστότερο τεκμήριο την περίφημη επιστολή Τσόρτσιλ προς Ιντεν (7/11/1944): «Αφού έχουμε πληρώσει στη Ρωσία το τίμημα για να έχουμε ελευθερία δράσεως στην Ελλάδα, δεν πρέπει να διστάσουμε να χρησιμοποιήσουμε βρετανικές δυνάμεις για να υποστηρίξουμε τη βασιλική ελληνική κυβέρνηση Παπανδρέου. [...] Περιμένω ανοιχτή σύγκρουση με το ΕΑΜ και δεν πρέπει να τη φοβόμαστε, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχουμε επιλέξει προσεκτικά το έδαφος».

Στη δεύτερη περίπτωση, η ιστορική έρευνα έχει τεκμηριώσει πως η ηγεσία του ΕΑΜ και του ΚΚΕ αποφάσισε το καλοκαίρι του 1944 να μην καταλάβει την εξουσία κατά την αποχώρηση των Γερμανών, όπως είχε τη δυνατότητα, αλλά να μετάσχει στην κυβέρνηση «εθνικής ενότητας» του Παπανδρέου, ποντάροντας στην προνομιακή θέση που θα της εξασφάλιζαν σε μια δημοκρατική τάξη πραγμάτων η μαζικότητα του ΕΑΜ και το ηθικό πλεονέκτημα των αντιστασιακών περγαμηνών της.

Η κατάσταση όμως «δυαδικής εξουσίας» που δημιουργήθηκε de facto μετά την Απελευθέρωση, η ώσμωση της φιλοαγγλικής Δεξιάς με τη δωσίλογη Ακροδεξιά και το ορατό ενδεχόμενο μιας δικτατορικής εκτροπής την έκαναν απρόθυμη να παραδώσει τα όπλα δίχως στοιχειώδεις δικλίδες ασφαλείας. Μπροστά στην επιμονή της κυβέρνησης και των Αγγλων να αποστρατεύσουν τον ΕΛΑΣ διατηρώντας την αμιγώς φιλοβασιλική «3η Ορεινή Ταξιαρχία» του Τσακαλώτου, το ΕΑΜ επιχείρησε τον Δεκέμβρη του ’44 μια πολιτικοστρατιωτική επίδειξη δύναμης (γενική απεργία, μαζικές διαδηλώσεις, εκκαθάριση της ημιδωσιλογικής «Χ», αφοπλισμό των αστυνομικών τμημάτων), σε αναζήτηση ενός φερέγγυου διακανονισμού. Η στρατηγική αυτή επιδίωξη εξηγεί τόσο τη σταδιακή κλιμάκωση των επιχειρήσεων του ΕΛΑΣ όσο και τις αλλεπάλληλες συμβιβαστικές προτάσεις που η ΕΑΜική ηγεσία εξακολούθησε να στέλνει στους Βρετανούς κατά τη διάρκεια των μαχών. Το όλο σχέδιο ναυάγησε βέβαια παταγωδώς, με κατάληξη τη στρατιωτική συντριβή της «ανταρσίας» και την παράδοση των όπλων με τη Συμφωνία της Βάρκιζας (12/2/1945).

Αυτό που έχει πολύ λιγότερο φωτιστεί είναι οι επιλογές και οι χειρισμοί του τρίτου παίκτη: της ντόπιας Δεξιάς και των καθοδηγητικών επιτελείων του «βαθέος κράτους» που, παρά τη συμμαχία τους με τους Βρετανούς, διατηρούν μια αξιοσημείωτη πολιτική κι επιχειρησιακή αυτονομία. Η παράλειψη αυτή οφείλεται σε δυο λόγους, έναν «τεχνικό» κι έναν καθαρά πολιτικό. Ο πρώτος αφορά την προσβασιμότητα των πηγών, καθώς τα προσωπικά αρχεία των εν λόγω παραγόντων παραμένουν κλειστά ή άνοιξαν πολύ αργότερα απ’ ό,τι τα αγγλικά διπλωματικά αρχεία ή το αρχείο του ΚΚΕ που φυλάσσεται σήμερα στα ΑΣΚΙ. Ο δεύτερος -και σημαντικότερος- αντανακλά τη συγκυρία στην οποία πραγματοποιήθηκε ο κύριος όγκος των σχετικών μελετών (δεκαετίες 1970-1980), εποχή «εθνικής συμφιλίωσης» και γενικευμένης δυσφορίας για τη μεταπολεμική αντιμετώπιση της χώρας από τους ΝΑΤΟϊκούς συμμάχους. Η πάνδημη επικέντρωση στον μακιαβελισμό του Τσόρτσιλ αποδείχθηκε έτσι εξαιρετικά λειτουργική για τη διαμόρφωση μιας λίγο-πολύ ενιαίας αφήγησης, που οδήγησε στην καθολική αναγνώριση της ΕΑΜικής Αντίστασης, αποσιωπώντας ταυτόχρονα τις κοινωνικές αντιθέσεις που εκφράστηκαν εκρηκτικά τον «κόκκινο Δεκέμβρη».

Το επιτελείο του «βαθέος κράτους»

Στην πραγματικότητα, η φιλοβασιλική Δεξιά κι η μεγαλοαστική τάξη της Αθήνας διέθεταν ήδη από τα τέλη του 1942 ένα αυτοτελές καθοδηγητικό κέντρο, με σκοπό την καταπολέμηση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και τη δρομολόγηση μιας μεταπολεμικής τάξης ευνοϊκής για τα συμφέροντά τους, με εγγυητή τη μοναρχία. Επιτελικά στελέχη και συντονιστές του δικτύου υπήρξαν ο Χρήστος Ζαλοκώστας και ο Σπύρος Μαρκεζίνης, παιδικοί φίλοι και μέλη της οργάνωσης «Εθνική Δράσις». Ο πρώτος ήταν βιομήχανος του Πειραιά με λογοτεχνικές φιλοδοξίες, ο δεύτερος νομικός σύμβουλος του βασιλιά Γεωργίου Β΄. Τη χρηματοδότηση του εγχειρήματος από τους ντόπιους καπιταλιστές ανέλαβε στις 15.1.1943 μια «Οικονομική Επιτροπή» με επικεφαλής τον Αντώνη Μπενάκη.

Στο αυτοβιογραφικό πόνημα που εξέδωσε το 1949, ο Ζαλοκώστας είναι σαφέστατος για την ταξική οπτική που επικαθόρισε αυτή τη δραστηριότητα: «Μια τάξις είναι τόσο πιο δυνατή, όχι όσο περισσότερους οπαδούς έχει, παρά όσο πιο φανατικούς. Η μονολιθικότητα στις ιδέες μετράει την αξία. […] Οι αναρχικοί ας όψωνται για ό,τι συμβεί» («Το χρονικό της σκλαβιάς», Αθήνα 1997, σ. 203).

Το καλοκαίρι του 1944, ο εν λόγω μηχανισμός θα αναλάβει την προετοιμασία του εδάφους για την επάνοδο της εξόριστης βασιλικής κυβέρνησης, σε συνεννόηση με τον σκιώδη στρατιωτικό διοικητή Αθηνών που διόρισε ο Παπανδρέου (14/7): τον στρατηγό Παναγιώτη Σπηλιωτόπουλο, αρχηγό της Χωροφυλακής στην πρώτη φάση της Κατοχής και συναρχηγό αργότερα της ακροδεξιάς ΡΑΝ, δίδυμης αδελφής της κακόφημης «Χ». Μέσα στον Αύγουστο, Μαρκεζίνης και Ζαλοκώστας διασφάλισαν με επαφές τους τη μελλοντική νομιμοφροσύνη των κατοχικών Σωμάτων Ασφαλείας προς την εξόριστη κυβέρνηση. Ακαρπη έμεινε αντίθετα η επαφή του Ζαλοκώστα με τον Γερμανό φρούραρχο στρατηγό Φέλμι, για συντεταγμένη παράδοση-παραλαβή της εξουσίας (Σπ. Μαρκεζίνης, «Σύγχρονος πολιτική ιστορία της Ελλάδος», τ.Β΄, Αθήνα 1994, σ. 5-12).

Πιο εκτεθειμένα, καθότι βοηθητική μονάδα των SS, τα Τάγματα Ασφαλείας έδωσαν κι αυτά σιωπηρά ένα χεράκι, μεταφέροντας από την Κερατέα και τη Βραώνα μερικές χιλιάδες βρετανικά όπλα για τον εξοπλισμό των εθνικοφρόνων της ΡΑΝ και της «Χ» (22.9 & 8.10.1944) – και πνίγοντας, καθ’ οδόν, στη φωτιά και το αίμα το Κορωπί.

Οι εκθέσεις προς τον βασιλιά

Τα ντοκουμέντα που παρουσιάζουμε σήμερα είναι μια σειρά ενημερωτικές εκθέσεις αυτού του επιτελικού διδύμου προς τον εξόριστο βασιλιά, κατά τις τρεις τελευταίες εβδομάδες πριν από το ξέσπασμα των Δεκεμβριανών. Εντοπίστηκαν στο Αρχείο των Βασιλικών Ανακτόρων, στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, στο φ. 439 που περιέχει την άκρως απόρρητη τακτική αλληλογραφία των Μαρκεζίνη και Ζαλοκώστα με τον Γεώργιο επί μια διετία (17.11.1944 – 7.7.1946). Στον ίδιο φάκελο εντοπίστηκε και η συγκλονιστική έκθεση που δημοσιεύσαμε παλιότερα, με τον σχεδιασμό της «Λευκής Τρομοκρατίας» από τον ίδιο μηχανισμό («Ιός» 17/5/2009).

Οι εκθέσεις περιγράφουν λεπτομερώς τις κινήσεις αυτού του επιτελικού μηχανισμού με σκοπό την εκκαθάριση της κυβέρνησης και του κρατικού μηχανισμού από κάθε ΕΑΜική επιρροή, τη μεσοπρόθεσμη στρατιωτική πάταξη της Αριστεράς και την επιστροφή του βασιλιά. Καθώς το μέλλον της μοναρχίας θα αποφασιζόταν με δημοψήφισμα, τα σκέλη αυτά εκλαμβάνονταν ως αλληλένδετες πτυχές μιας ενιαίας διαδικασίας. Στο τεχνικό επίπεδο, οι δυο συνεργάτες εφάρμοσαν έναν αυστηρό καταμερισμό εργασίας: ο μεν Μαρκεζίνης επικεντρώθηκε αποκλειστικά στις πολιτικές ζυμώσεις κορυφής, ο δε Ζαλοκώστας συντόνισε τη διεξαγωγή του αντικομμουνιστικού αγώνα στη «βάση».

Η «χαμένη ευκαιρία» του ΕΑΜ

Στην πρώτη του έκθεση (18/11) ο Μαρκεζίνης ξεκαθαρίζει τα βασικά διακυβεύματα της συγκυρίας. Διακατέχεται δε από συγκρατημένη αισιοδοξία, στρατηγικά τουλάχιστον: «Το ενδεχόμενον εις περίπτωσιν κυβερνητικής κρίσεως να εφερόμεθα προς κυβέρνησιν σαφώς εχθρικής (ΕΑΜικής δηλ. προελεύσεως) ή ανάλογον δυναμικήν λύσιν, φρονώ ότι πρέπει να αποκλείεται. Η ευκαιρία εχάθη ανεπιστρεπτεί δια το ΕΑΜ κατά την εποχήν της αποχωρήσεως των Γερμανών, τώρα είναι πλέον αργά. Τόσον μάλιστα αργά ώστε νομίζω ότι όταν εκβιάζουν τα πράγματα απλώς μπλοφάρουν, διότι γνωρίζουν ότι ουδεμία άλλη λύσις θα τους εξησφάλιζε την ισχυράν θέσιν, την οποίαν κατέχουν σήμερον. Φρονώ ακόμη ότι και οι Αγγλοι δεν θα το ηνείχοντο. Διότι αν ημείς γνωρίζομεν ότι ατυχώς συνορεύομεν πλέον με την Ρωσίαν, γνωρίζουν και αυτοί ότι μόνον τα σύνορά μας τους έμειναν ακόμη σύνορά των εις την Βαλκανικήν. Θα ήτο λοιπόν τερατώδες αν τα παρέδιδον εις τους ρωσοφίλους. Τώρα περί καθαρώς δυναμικής λύσεως ιδικής μας φρονώ ότι είναι πάντως πρόωρον».

Με την ακροδεξιά «δυναμική λύση» να θεωρείται (απλώς) «πρόωρη», η προσοχή εστιαζόταν αναγκαστικά στο πρόσωπο του πρωθυπουργού. «Ενώπιον του κ. Παπανδρέου», διαβάζουμε, «ηνοίχθησαν τρεις δρόμοι. Του Βενιζέλου, του Κερένσκυ (ή Μπλουμ όπως λέγει ο ίδιος) και του Τσαλδάρη». Ο πρώτος -ενός ηγεμονικού εκφραστή των συμφερόντων του αστισμού- ακυρώθηκε εκ των πραγμάτων, αφού στην ομιλία του της απελευθέρωσης ο Παπανδρέου παρασύρθηκε, «υποκύπτων εις τους εγκαθέτους του ΚΚΕ και αναφωνών ότι πιστεύει εις την Λαοκρατίαν». Ο δεύτερος, του επικεφαλής μιας νόμιμα εκλεγμένης λαϊκομετωπικής κυβέρνησης, αποκλείεται από τον ίδιο –ο δε Μαρκεζίνης τον πιστεύει, ανησυχεί όμως «μήπως παρασυρθή ανεπαισθήτως». Απομένει έτσι μόνο ο τρίτος δρόμος: «Αν εγκαίρως πάρη το σύνθημα της Βασιλείας, δυνατόν να αποβή πράγματι εθνικός ηγέτης, άλλως ειλικρινώς περιμένω ότι τον αναμένει κάποια οδός Κηφισσίας ή και κάτι χειρότερον». Η συνθηματική αναφορά στην «οδό Κηφισσίας» υπονοεί, προφανώς, την απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου (6.6.1933) από φιλοβασιλικούς γκάνγκστερ με ανάμιξη του τότε διοικητή της Ασφάλειας.

Εν μέρει τουλάχιστον, η αισιοδοξία του Μαρκεζίνη στηριζόταν πάντως σε εξωπραγματικές εκτιμήσεις για την απήχηση της μοναρχίας. Πληροφοριοδότες του από την επαρχία, ενημερώνει τον Γεώργιο, «παρουσιάζουν ρεύμα βασιλικόν, εις ποσοστόν το οποίον και οι αισιόδοξοι εξ ημών δεν ανεμένομεν. [...] Εντελώς ελεύθερον δημοψήφισμα θα απέδιδε πλέον του 75%», καθώς στους παραδοσιακά φιλοβασιλικούς έχουν προστεθεί «πάμπολλοι νέοι. Αλλοι εξ αντιδράσεως προς την τρομοκρατίαν του ΕΑΜ, άλλοι εκ φόβου πλήρους εξαθλιώσεως της κοινωνικής και οικονομικής υποστάσεως του Κράτους και άλλοι εκ της πεποιθήσεως ότι η Βασιλεία είναι συνδεδεμένη σήμερον με τα πεπρωμένα του Εθνους».

Ο «ωφέλιμος» εμφύλιος

Πιο συγκρατημένος κι απείρως αποκαλυπτικότερος είναι, στη δική του πρώτη έκθεση, ο Ζαλοκώστας (17/11). «Εις τας πόλεις ο κομμουνισμός, ο τόσα χρήματα διαθέτων, έχει πολλούς οπαδούς», εξηγεί, είναι όμως βέβαιος «ότι βελτιουμένου του επισιτισμού και μόλις παύση ο ΕΛΑΣ να εισπράττη τας πάσης φύσεως φορολογίας των επαρχιών (ολόκληρα εκατομμύρια λιρών), τότε θα καταρρεύση ο χάρτινος πύργος του ΕΑΜ. Το Κομμουνιστικόν Κόμμα θα διατηρηθή, διότι είναι κόμμα παλαιόν, με στελέχη και φανατισμόν, ενώ το ΕΑΜ, συγκρότημα ετερογενές και γέννημα γεγονότων μη δις επαναλαμβανομένων, θα διαλυθή». Τα περί «εκατομμυρίων λιρών» ανήκαν βέβαια στη φαντασία του επιστολογράφου, σε αντίθεση με το υλικό -όντως- υπόβαθρο της αντιπαράθεσης.

Ο Ζαλοκώστας φροντίζει να ξεκαθαρίσει τις δυσκολίες επανόδου σ’ ένα καθεστώς όπως της 4ης Αυγούστου: «Δεν πρέπει να απατώμεθα. Η έννοια της ελευθερίας και η ανάγκη της βελτιώσεως των όρων της ζωής των πτωχών, θα μένη χαραγμένη βαθειά εις την λαϊκήν ψυχήν. [...] Η τρομερά κρίσις δια της οποίας διήλθεν η Ελλάς την τελευταίαν τετραετίαν, θεωρώ ότι αφήκε ανεξίτηλα ίχνη, που θα εμποδίσουν να επανέλθωμεν εις αντιδραστικά κοινωνικά σχήματα». Ταυτόχρονα, ωστόσο, περιγράφει ένα σχέδιο σταδιακής περιθωριοποίησης κι εκκαθάρισης της Αριστεράς, με την εξώθησή της «στα βουνά» μέχρι το καλοκαίρι του 1945:

«Η 10η Δεκεμβρίου ήτις ωρίσθη ως όριον δια την διάλυσιν του ΕΛΑΣ είναι ημερομηνία κρίσιμος, διότι δεν πιστεύω να επέλθη η διάλυσις αυτή. [...] Εάν εν τούτοις διατηρηθή εις τας πόλεις η εθνική ενότης, φαντάζομαι ότι θα φθάσωμεν εις το Νέον Ετος δια μιας περιόδου “υπομονής”, κατά την οποίαν δεν θα υπάρχει κράτος, ούτε επαρχία, και οι διευθύνοντες θα δέχωνται μπάτσους. Αι διαταγαί των δεν θα εκτελούνται, η δυστυχία θα εξακολουθή με συνέπειαν τον λαϊκόν αναβρασμόν και την δημοκοπίαν. Κάθε όμως ημέρα θα φέρη μικράν τινα βελτίωσιν, ούτως ώστε τον Ιανουάριον να δυνηθώμεν να εισέλθωμεν εις νέαν περίοδον, της “επιμονής”.

Η βελτίωσις των συγκοινωνιών θα φέρη σχετικήν επάρκειαν τροφίμων και η επιστράτευσις την επέκτασιν του κράτους προς τας επαρχίας. Δεν φαντάζομαι η περίοδος αύτη να είναι βραχυτέρα των τριών μηνών, ήτοι μέχρι του Απριλίου. Από τότε όμως θα πρέπη με μεγάλην σταθερότητα να βαδίσωμεν προς την τελευταίαν φάσιν, της “επιβολής”. Το καλοκαίρι είναι άλλωστε κατάλληλος εποχή δια να κατανικηθή η αντίστασις των αριστερών εις τα βουνά, και όταν απαλλαγή ο τόπος εντελώς από την τρομοκρατίαν των αναρχικών, τότε μόνον είναι σκόπιμος η επάνοδός Σας, αδιάφορον κατόπιν ή άνευ δημοψηφίσματος». Η έκθεση κλείνει με την υπενθύμιση πως «ο στρατός είναι νευραλγικόν σημείον της καταστάσεως και πρέπει να το προσέξωμεν πολύ, υπέρ παν άλλο».

Στο ίδιο ακριβώς μήκος κύματος κινείται και η δεύτερη έκθεση του Μαρκεζίνη (26/11): «Το ενδεχόμενον εμφυλίου πολέμου δεν πρέπει να τρομάζη όσον και αν είναι αφαντάστως θλιβερόν. Διότι φρονώ και εγώ ότι μπλοφάρουν και ότι πάντως μεταπίπτοντες οι κομμουνισταί εις την παρανομίαν θα εκφυλισθούν, μεταβαλλόμενοι μετ’ ολίγον εις κοινούς ληστάς».

Δεν ήταν οι μόνοι που σκέφτονταν έτσι. Ο υπουργός Μεταφορών Στέφανος Στεφανόπουλος, «ο οποίος συνεργάζεται στενώς με τον κ. Π. Ράλλην», διαβάζουμε στο ίδιο κείμενο, «μου έλεγε προ ολίγων ημερών ότι τρία είναι τα συμπεράσματά του: α) Αναπόφευκτος ο εμφύλιος πόλεμος, αλλά και ωφέλιμος, διότι θα εκκαθαρίση η κατάστασις χωρίς σοβαράς θυσίας, πάντως δε μικροτέρας των όσων εγκυμονεί η συνεχής υποχωρητικότης του Πρωθυπουργού, β) Αναπόφευκτος η κυβερνητική κρίσις αν την 10 Δεκεμβρίου δεν διαλυθεί ουσιαστικώς και όχι τυπικώς ο ΕΛΑΣ. Αλλά και αν διαλυθή, αναβάλλεται απλώς η κρίσις διότι δεν θα βραδύνη να ανακύψη το ζήτημα της δημιουργίας αμιγεστέρας εθνικής κυβερνήσεως, δια της αποπομπής πάντων των εκπροσώπων οργανώσεων (δηλ. του ΕΑΜ). Νοητή θα ήτο μόνον η περιωρισμένη συμμετοχή του ΚΚΕ. γ) Ολαι αι πληροφορίαι αποδεικνύουν ότι ο Βασιλεύς θα επανέλθη. Αυτός, καίτοι δημοκρατικός, φρονεί ότι αυτό και ενδείκνυται [...]. Εις σχετικήν ερώτησίν μου απήντησεν ότι η παρούσα Κυβέρνησις, ανασχηματιζομένη χωρίς το ΕΑΜ και με βασιλόφρονα υπουργόν των Εσωτερικών, θα ήτο κατάλληλος να ενεργήση το δημοψήφισμα». Αξιοποιώντας ενδεχομένως την πρόσφατη εμπειρία του 1935, όταν ο Γεώργιος απέσπασε ως εκ θαύματος το… 105% των ψήφων, για να περιοριστεί κατόπιν επισήμως σ’ ένα «ευπρόσωπο» 97,8%.

Από το παραπάνω σχέδιο αξίζει να προσεχτεί η αποδοχή μιας μικρής συμμετοχής του ΚΚΕ σε αστική κυβέρνηση, δίκην ομηρίας, σε αντιδιαστολή προς την καθαρά εχθρική αντιμετώπιση του «μετωπικού» ΕΑΜ. Οσο για τον Στεφανόπουλο, χρημάτισε αργότερα πρωθυπουργός των αποστατών (1965-66) και, μεταπολιτευτικά, αρχηγός της βασιλόφρονος «Εθνικής Παρατάξεως».

Προς την «εκκαθάρισιν»

Στις 2 Δεκεμβρίου, αμέσως μετά την παραίτηση των ΕΑΜικών υπουργών λόγω της επιμονής του Παπανδρέου για μονομερή αποστράτευση του ΕΛΑΣ, ο Ζαλοκώστας κάνει τον απολογισμό του τελευταίου τριμήνου από την πλευρά της τάξης του: «Φρονώ ότι η περίφημος Εθνική ενότης ήτο μία απατηλή φαντασία, άνευ πρακτικού περιεχομένου [...]. Με 6 κομμουνιστάς υπουργούς εις την Κυβέρνησιν ούτε Κράτος, ούτε τάξις, ούτε εμπόριον, ούτε βιομηχανία δύναται να εμπεδωθή. Αλλ’ αν η αναρχία παρετείνετο πέραν του μηνός, η δραχμή θα κατέρρεεν. [...] Η παρούσα ανυπαρξία πίστεως προς το Κράτος και εμπορικής κινήσεως δεν είναι φύσεως οικονομικής αλλά μόνον πολιτικής».

Εξίσου σαφείς είναι οι εκτιμήσεις του για το διά ταύτα: «Δια τας Αθήνας δεν προβλέπω έκρηξιν κινήματος και σοβαράν αιματοχυσίαν, διότι θα την προλάβουν τα αγγλικά τανκς, ωστόσον αναμένω μετά τον σχηματισμόν κυβερνήσεως άνευ κομμουνιστών, το ΚΚΕ να υποκινήση μεγάλας απεργίας και να προσπαθήση να δείξη την δύναμίν του δια της παραλύσεως της ζωής της πόλεως (έλλειψιν άρτου, φωτισμού, τραμ και λεωφορείων, σταμάτημα εκφορτώσεως τροφίμων). Τούτο θ’ αναγκάση την Κυβέρνησιν να προβή εις την κήρυξιν του στρατιωτικού νόμου και εν συνεχεία εις την αιματοχυσίαν, ιδίως δια την εκδίωξιν των εντός των Αθηνών οχυρωμένων κομμουνιστών εις υπερδιακόσια κτίρια. [...] Μολονότι προβλέπω δια την ερχομένην εβδομάδα εργατικάς ταραχάς, δεν ανησυχώ δια το μέλλον. Το καρκίνωμα του κομμουνισμού μόνον με εγχείρησιν δύναται να ιατρευθή. Αίμα θα χυθή, αλλά θα είναι το τελευταίον».

Αντί για απλές «εργατικές ταραχές», η αιματηρή καταστολή του ΕΑΜικού συλλαλητηρίου της 3ης Δεκέμβρη πυροδότησε τελικά την ένοπλη εξέγερση. Για τους προβοκάτορες της Ακροδεξιάς, ακόμη κι αυτή η εξέλιξη ήταν όμως καλοδεχούμενη: «Ευτυχώς, βοηθούσης της σθεναράς στάσεως του Στρατηγού Σκόμπι και της αδιαλλαξίας των κομμουνιστών, εσταμάτησεν ο κατήφορος εις τον οποίον εφερόμεθα κατόπιν των συνεχών υποχωρήσεων του κ. Πρωθυπουργού και εισήλθομεν εις περίοδον εκκαθαρίσεως», γράφει την ίδια μέρα στον βασιλιά ο Μαρκεζίνης. «Αι γραμμαί αυταί γράφονται εις την πνιγηράν ατμόσφαιραν της ενάρξεως του εμφυλίου πολέμου. Και όμως ο κόσμος είναι ήρεμος και ευτυχής, διότι διαισθάνεται ότι αυτό είναι η αρχή του τέλους των δεινών του. Και καθ’ ημέραν αποβλέπει περισσότερον προς Υμάς ως τον Λυτρωτήν».

………………………………………………………………………………………………………………………………..

Οι Greek Statistics του Ναπολέοντα Ζέρβα

Πέτρα του σκανδάλου που οδήγησε στην εμφύλια σύγκρουση του 1944 υπήρξε, ως γνωστόν, η πρόθεση του βρετανικού στρατηγείου να οργανώσει τον μεταπολεμικό ελληνικό στρατό σε καθαρά παραταξιακή βάση: αποστρατεύοντας τον ΕΛΑΣ, διατηρώντας τη φιλοβασιλική 3η Ορεινή Ταξιαρχία (που είχε συγκροτηθεί μετά την εκκαθάριση των ελληνικών μονάδων της Μ. Ανατολής από τα δημοκρατικά και φιλο-ΕΑΜικά στοιχεία) και στελεχώνοντας τις μελλοντικές «εθνικές» ένοπλες δυνάμεις με αντικομμουνιστές αξιωματικούς.

Οι εκθέσεις των Μαρκεζίνη και Ζαλοκώστα προς τον Γεώργιο αποτυπώνουν τις κινήσεις του σκληρού φιλοβασιλικού πυρήνα προς την ίδια κατεύθυνση, επιβεβαιώνοντας τον στενά παραταξιακό χαρακτήρα των υπό διαμόρφωση «εθνικών» τμημάτων. Κάποιες στιγμές, η μπάλα παίρνει ακόμη και στελέχη εγνωσμένης εθνικοφροσύνης, τα οποία όμως θεωρούνται υπέρ το δέον χλιαρά απέναντι στο ΕΑΜ: «Βεβαίως ο Εβερτ δεν παραλείπει να αγωνίζεται να μας πείση ότι είναι ο βασιλικώτερος Ελλην», γράφει χαρακτηριστικά ο Μαρκεζίνης στις 26/11, «αλλ’ ημείς, γνωρίζοντες την πολιτείαν του, γνωρίζομεν άριστα ότι αυτός διέλυσεν ουσιαστικώς την Αστυνομίαν ως δύναμιν και την κατέστησεν ανίκανον να αντιδράση κατά των κομμουνιστών». Μικρή αλλά ουσιαστική λεπτομέρεια: η «αδράνεια» που καταλογίζεται σε βάρος του τότε αττικάρχη αφορά τα χρόνια της Κατοχής και την καταστολή του αντιστασιακού κινήματος!

Κάποιες φορές, η προσπάθεια αυτή ξεπέρασε ωστόσο τα (τότε) εσκαμμένα, με αποτέλεσμα την ανακλαστική προσωρινή αντιστροφή του κλίματος. Οταν στα τέλη Νοεμβρίου έγινε λ.χ. αντιληπτός ο διορισμός ουκ ολίγων βαθμοφόρων των δωσιλογικών Ταγμάτων Ασφαλείας ως αξιωματικών της υπό σύσταση Εθνοφυλακής, ο παπανδρεϊκός υφυπουργός Στρατιωτικών Λαμπριανίδης αναγκάστηκε να παραιτηθεί, για να αντικατασταθεί από τον φιλο-ΕΑΜικό Πτολεμαίο Σαρηγιάννη. Οριακό σημείο της όλης αντιπαράθεσης αποτέλεσε ωστόσο η εξαγγελθείσα από τους Παπανδρέου και Σκόμπι (5/11) αποστράτευση των ανταρτών μέχρι τις 10 Δεκεμβρίου.

Για τον σεβασμό των εθνικοφρόνων σ’ αυτό το (δικό τους) σχέδιο, αποκαλυπτική είναι η συνομιλία του Ζαλοκώστα με τον αρχηγό του ΕΔΕΣ Ναπολέοντα Ζέρβα στα τέλη Νοεμβρίου, όπως καταγράφεται στην έκθεσή του της 2/12:

«Τον ηρώτησα αν θ’ αποστρατευθή την 10 Δεκεμβρίου, εφόσον είμεθα βέβαιοι ότι ο ΕΛΑΣ θα διατηρήση τα περισσότερα όπλα του. Απεκρίθη ότι αυτός, μολονότι έχει δύναμιν 16.000 ανδρών, εδήλωσε μόνον 10.000. Αντιθέτως ο ΕΛΑΣ, με δύναμιν 28.000, εδήλωσεν εκ μεγαλαυχίας 50.000. Επειδή η αποστράτευσις θα γίνη αναλογική, την 2.ΧΙΙ υποχρεούται αυτός μεν ν’ αποστρατεύση 2.000 άνδρας παραδίδων ισάριθμα όπλα, ο ΕΛΑΣ δε 10.000. Την 5.ΧΙΙ αυτός μεν ετέρας 2.000, εκείνοι δε πάλιν 19.000. Ούτω την 8.ΧΙΙ μετά την τρίτην τμηματικήν αποστράτευσιν αυτός θα έχει ακόμη 10.000 άνδρας υπό τα όπλα, ο ΕΛΑΣ όμως ουδένα».

Τα πραγματικά μεγέθη του ΕΛΑΣ απείχαν βέβαια πολύ απ’ αυτούς τους ισχυρισμούς: μετά τη Βάρκιζα παρέδωσε στις αρχές 51.893 όπλα διαφόρων τύπων, διέθετε δε (και έκρυψε) κάμποσα ακόμη, χωρίς να λάβουμε υπόψη τις σημαντικές απώλειές του στα Δεκεμβριανά. Ως ιστορικό τεκμήριο, η δημιουργική λογιστική του στρατηγού Ζέρβα διατηρεί ωστόσο αυτούσια την αξία της.

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Δείτε

* Σπύρος Μαρκεζίνης, «Σύγχρονη πολιτική ιστορία της Ελλάδος» (3 τ., εκδ. Πάπυρος, Αθήνα 1994). Το ύστατο πόνημα του γνωστού πολιτικού και ιστορικού, με οπτική γωνία -όπως πάντα- τα ανάκτορα και τα ανώτερα κλιμάκια της αστικής τάξης. Επιλεκτική αξιοποίηση των εκθέσεων του συγγραφέα προς τον εξόριστο βασιλιά Γεώργιο, με αποσιώπηση όλων των στρατηγικών υποδείξεων που περιέχονται εκεί.

* Χρήστος Ζαλοκώστας, «Το χρονικό της σκλαβιάς» (εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 1997). Εξιστόρηση της κατοχικής περιόδου που πρωτοκυκλοφόρησε το 1949 με υποδειγματικό/ κανονιστικό χαρακτήρα για τη μετέπειτα εθνικόφρονα ιστοριογραφία. Οχι μόνο στρατευμένη αλλά και εξαιρετικά ανακριβής, απαιτεί διασταύρωση των ισχυρισμών της σε κάθε βήμα με τις αντίστοιχες πηγές κάθε πλευράς.

* Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, «Αρχεία Εμφυλίου Πολέμου (1944-1949) (16 τ., Αθήνα 1998). Ο πρώτος τόμος καλύπτει κυρίως τα Δεκεμβριανά. Αξιοσημείωτα τα πρακτικά της άκρως απόρρητης ελληνοβρετανικής σύσκεψης της 31/10/44 και οι εκθέσεις παραλαβής αγγλικών όπλων για τις αντι-ΕΑΜικές οργανώσεις λίγο πριν από την Απελευθέρωση.

* Σπύρος Κωτσάκης, «Δεκέμβρης του 1944 στην Αθήνα» (εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1986). Αυτοβιογραφική περιγραφή των Δεκεμβριανών από τον καπετάνιο του αθηναϊκού Α΄ Σώματος Στρατού του ΕΛΑΣ, εμπλουτισμένη με άφθονο αρχειακό υλικό.

 ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΙΟΥ: Τάσος Κωστόπουλος, Αντα Ψαρρά, Δημήτρης Ψαρράς ios@efsyn.gr ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΙΟΥ: Τάσος Κωστόπουλος, Αντα Ψαρρά, Δημήτρης Ψαρράς ios@efsyn.gr

Μία παλιά φωτογραφία και η σύγχρονη Ελληνική ιστορία...

Αυτή η παλιά φωτογραφία απεικονίζει ένα Μνημόσυνο στο Μονοδέντρι για τους 118 κάπου στα μέσα της 10ετίας του '60: Μια χούφτα άνθρωποι , ένας παπάς (ο παπα-Χίος του Α. Νίκωνος αν δε λαθεύω) και το εντυπωσιακό!

22 χρόνια μετά την εκτέλεση και δεν υπάρχει Μνημείο!!! Το Μνημείο που υπάρχει εκεί σήμερα το κατασκεύασε ο ευπατρίδης Δήμαρχος κι ευεργέτης της Σπάρτης Γεώργιος Σαϊνόπουλος κατά την πρώτη θητεία του 1964-1967 (τον έπαυσε η χούντα). Και μάλιστα , τον πρώτον καιρό το φύλαγαν οι συγγενείς των θυμάτων μέρα-νύχτα γιατί οι καταδότες-συνεργάτες των γερμανών και οι ομοϊδεάτες τους απειλούσαν ότι θα το γκρεμίσουν.



Επίσης ο Γ. Σαϊνόπουλος , κατά τη δεύτερη θητεία του , 1974-1978 , θεσμοθέτησε , με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου το επίσημο μνημόσυνο των 118 ενώ υπήρξαν και μειοψηφήσαντες !!! Κατόπιν ο Γ. Σαϊνόπουλος , πλήρωσε το τόλμημά του (να ξεπληρώσει το Χρέος της Σπάρτης στους 118) χάνοντας την επόμενη εκλογή του για δήμαρχος !!! Αν δεν ήταν ο Γ. Σαϊνόπουλος ΙΣΩΣ σήμερα οι 118 Μάρτυρες της Ελευθερίας να είχαν λησμονηθεί παντελώς , γιατί οι συνεργάτες των γερμανών εκμεταλλευόμενοι το μετεμφυλιακό κλίμα κατέστησαν ΕΝΟΧΗ τη συλλογική συνείδηση της Σπάρτης για την προδοσία και το έγκλημα και ύποπτο αριστερών φρονημάτων όποιον μιλούσε για τους 118.

Ακόμα και οι συγγενείς των θυμάτων φοβούνταν (και φοβούνται ακόμη) να μιλήσουν για τους Νεκρούς τους !!!

Δυστυχώς η Σπάρτη , 70 χρόνια μετά , παραμένει (με ευθύνη της ) δέσμια των δωσίλογων - ταγματασφαλιτών-καταδοτών της εποχής εκείνης , μέσω των πολιτικών επιγόνων τους .

Δείτε, με κλικ εδώ, από το Αρχείο της ΕΡΤ την παραγωγή του 1992 (εποχή Μητσοτάκη), μέσα από τη ΔΤ την εκπομπή "ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ" τη ΣΦΑΓΗ ΣΤΟ ΜΟΝΟΔΕΝΤΡΙ την 26/11/1943...

Προβάλονται συνεντεύξεις συγγενών εκτελεσθέντων, επιζώντων και κατοίκων της Σπάρτης, μεταξύ των οποίων ο πρώην δήμαρχος Αθηναίων ΝΙΚΟΣ ΓΙΑΤΡΑΚΟΣ, ο πρώην δήμαρχος Σπάρτης ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΑΪΝΟΠΟΥΛΟΣ και ο οικονομολόγος ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΚΚΟΜΕΛΗΣ αφηγούνται βιώματα από την τοπική κοινωνία της κατοχικής Σπάρτης και μεταφέρουν μνήμες από το χρονικό της σύλληψης των ομήρων, της μεταγωγής τους στις φυλακές της Τρίπολης μέχρι την ώρα της εκτέλεσής τους.

Γίνεται λόγος για τον ρόλο των δωσιλόγων της περιοχής, μελών των Ταγμάτων Ασφαλείας και συνεργατών των Γερμανών που συμμετείχαν στην κατάδοση των θυμάτων, για τις προσπάθειες αποφυλάκισης των συλληφθέντων, καθώς και για τη στάση του ΕΛΑΣ.

Αναζητούνται επίσης, τα κριτήρια κατάδοσης των θυμάτων, αριστερών και από επιφανείς οικογένειες, ενώ σκιαγραφείται το εγχώριο εμφυλιοπολεμικό κλίμα.

Μεταξύ των εκτελεσθέντων, ο γιατρός ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΡΒΟΥΝΗΣ ο οποίος δεν δέχθηκε να φύγει αν και του το πρότειναν οι Γερμανοί. Η κόρη του ΑΝΝΥ ΚΑΡΒΟΥΝΗ-ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ καταθέτει τη δική της μαρτυρία για τα γεγονότα που συνδέονται με τον πατέρα της. Η κάμερα καταγράφει τα κτίρια-σύμβολα της Σπαρτιατικής κοινωνίας που συνδέονται με τις μνήμες του πρόσφατου παρελθόντος, όπως, την κλινική του γιατρού ΧΡ. ΚΑΡΒΟΥΝΗ και την οικία της οικογένειας ΤΖΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΥ από την οποία εκτελέστηκαν τέσσερα αδέλφια....

Το δημοτικό τραγούδι αναφέρεται στη μάχη στο Μονοδένδρι στις 13 Μάρτη 1944. Στις 23 Οκτώβρη 1943 οι Γερμανοί κατακτητές, με κουκουλοφόρους συνεργάτες τους φασίστες υπέδειξαν τα σπίτια των πατριωτών, χτύπησαν τις πόρτες της Σπάρτης και συνέλαβαν επιστήμονες, επαγγελματίες, εργάτες και αγρότες.

Περίπου 200 και πλέον Έλληνες μεταφέρθηκαν την επόμενη μέρα με καμιόνια στις φυλακές της Τρίπολης. Την 26η Νοέμβρη, εκτέλεσαν τους 118 στο Μονοδένδρι Λακωνίας, σε αντίποινα για ενέδρα ανταρτών του ΕΛΑΣ, κατά την οποία σκοτώθηκαν πολλοί Γερμανοί.

Στο Μονοδένδρι, που βρίσκεται στο δρόμο Σπάρτης - Τρίπολης, έγιναν ενέδρες ελλήνων μαχητών της Ελευθερίας και της Δημοκρατάς ενάντια σε Γερμανούς και φασίστες, αλλά και εκτελέσεις Ελλήνων από τους Γερμανούς και τα Τάγματα Ασφαλείας.

"Ο Ντούτσε αφηγείται!" το πρώτο ελληνικό cartoon από τη Σίφνο

Το φιλμάκι δημιουργήθηκε στη Σίφνο υπό Ιταλική κατοχή το 1942 από τον Σταμάτη Πολενάκη, αλλά, για ευνόητους λόγους, τελείωσε στην Αθήνα και προβλήθηκε το 1945.

Παρέμεινε ωστόσο κάπου καταχωνιασμένο μέχρι το 1980. Έχει κοινά χαρακτηριστικά με άλλα αντιπολεμικά cartoons της εποχής, που δημιουργήθηκαν στην Ευρώπη.

Μια πολύ πολύ αξιόλογη προσπάθεια του Στ. Πολενάκη, ιδιαίτερα αν λάβει κανείς υπ’ όψη του ότι η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα που φημίζεται για ταινίες cartoon.

Μανιάτες και Λάκωνες, Ήρωες, της μάχης της Ηλεκτρικής κατά των Γερμανών στον Πειραιά

Το βίντεο είναι από το πολύτιμο αρχείο της ΕΡΤ και το Ντοκυμαντέρ "ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ" (1985).

Η μάχη της Ηλεκτρικής.

Ονόματα από τη Μάνη και τη Λακωνία: Σωτήρης Κυβέλος,  Μίλτος Αλικάκος, Γιώργος Βρεττάκος, Αντώνης Καλαποθάκος Παναγιώτης Λαμπριανάκοςς Π. Λουρμπέας κα που έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στη μάχη της ηλεκτρικής στον Πειραιά την 13/10/1944....

Αν βέβαια σκεφτεί κανείς πως 13/10/1944 οι Γερμανοί βρικόταν ακόμη εδώ και υπήρξαν μάχες μεταξύ Ελλήνων και Γερμανών και με δεδομένο πως δύο μήνες μετά έγιναν τα Δεκαμβριανά τα οποία ήταν ο "προάγγελος του εμφυλίου" θα χρειαστεί παράλληλα να αναλογιστεί και να αναρωτηθεί σοβαρά: πως κι ανάμεσα σε ποιούς έναν μήνα νωρίτερα  στις 14/09/1944 δόθηκε η μάχη στο Μελιγαλά;;; (Δείτε κι αυτο)

Οι Γερμανοί στις 13 Οκτώβρη έφευγαν απο την Αθήνα και ο λαός πανηγύριζε όμως στο Κερατσίνι οι μαχητές του ΕΛΑΣ παρέμεναν σε ετοιμότητα. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι Γερμανοί αποχωρώντας είχαν την εντολή να καταστρέψουν όλες τις μεγάλες βιομηχανικές και παραγωγικές μονάδες σε όλο το μήκος της βιομηχανικής ζώνης, καθώς και τις λιμενικές εγκαταστάσεις. Ήδη από το πρωί της 12ης Οκτωβρίου ο Πειραιάς, ο οποίος ήταν από άκρη σε άκρη υπονομευμένος απο τους Γερμανούς, συνταράχτηκε από τις απανωτές εκρήξεις των ανατινάξεων των κτηρίων του Τελωνείου, του Λιμεναρχείου, των εγκαταστάσεων του ΟΛΠ κ.ά., ενώ οι μαχητές του ΕΛΑΣ έδιναν σκληρές μάχες με τους αποχωρούντες Γερμανούς.

Αντ. Καλαποθάκος αρχηγός 

της επιχείρησης της Ηλεκτρικής

Το 4ο Τάγμα του εφεδρικού ΕΛΑΣ με διοικητή το Μιλτο Αλικάκο ανέθεσε σε τρεις Κερατσινιώτες μηχανικούς, τους Χρ. Αγαλιώτη, Βαγγέλη Φραγκόπουλο και Σωτήρη Καλαμπόκη, να εξουδετερώσουν τους μηχανισμούς ανατίναξης- κόβοντας τα καλώδια- των ΣΕΚ και ΣΠΑΠ μεταξύ Λεύκας, Κοκκινιάς και Καμινίων. Η ίδια ομάδα, ενισχυμένη με το Γιώργο Βρεττάκο, τον Αντώνη Καβαλιεράτο και τον πειραιώτη ηλεκτρολόγο Στράτο Καρακεχαγιά, ματαίωσε και την ανατίναξη των περισσοτέρων κτηρίων του εργοστασίου ΚΟΠΗ. Δυστυχώς τρεις από αυτούς, οι Φραγκόπουλος, Καλαμπόκης και Αγαλιώτης, έπεσαν πάνω σε γερμανική περίπολο που τους εκτέλεσε επί τόπου.

Το πρωί της 12ης Οκτωβρίου η γερμανική φρουρά του εργοστασίου της «Ηλεκτρικής», η οποία αποτελείτο από σαράντα άνδρες, είχε απομονώσει όλους τους εργαζομένους της προηγούμενης βάρδιας (περίπου 300 άτομα) στους θαλάμους και είχε υπονομεύσει με καλωδιώσεις ανατίναξης τις τεράστιες ποσότητες εκρηκτικών που υπήρχαν στο εργοστάσιο δύο-τρεις μήνες πριν, τοποθετημένα κάτω από τις τουρμπίνες ηλεκτροπαραγωγής. Την ίδια στιγμή έξω από το εργοστάσιο μια ομάδα Γερμανών συνέλαβε μερικούς μαχητές του ΕΛΑΣ και τους οδήγησε μέσα, μαζί με τους εγκλωβισμένους εργάτες. Δύο ηλεκτροτεχνίτες που ήταν οργανωμένοι στο ΕΑΜ, ο Γεώργιος Σταματόπουλος και ο Θωμάς Κανελλόπουλος, κατάφεραν να ειδοποιήσουν τον Αλέκο Βαρυτιμήδη, διοικητή του 1ου τάγματος του εφεδρικού ΕΛΑΣ Αθηνών.

Αμέσως κινητοποιήθηκαν δυνάμεις του 1ου τάγματος του ΕΛΑΣ και κατέλαβαν θέσεις μάχης γύρω από την «Ηλεκτρική». Επικοινώνησαν με το Νίκανδρο Κεπέση, καπετάνιο του 6ου Ανεξάρτητου Συντάγματος, και το διοικητή Σωτήρη Κύβελο, και ζήτησαν οδηγίες. Ο Βαρυτιμίδης άρχισε διαπραγματεύσεις μέσω μιας εργαζόμενης στο εργοστάσιο με το διοικητή της φρουράς, εγγυώμενος την ασφαλή αποχώρηση των Γερμανών, εφόσον δεν ανατίναζαν τις εγκαταστάσεις και εφόσον βέβαια απελευθέρωναν τους αιχμαλώτους. Και ενώ οι διαβουλεύσεις συνεχίζονταν, ξαφνικά εμφανίστηκε μια ομάδα τριάντα περίπου Γερμανών ποδηλατιστών, προερχόμενων από το εργοστάσιο ΚΟΠΗ –που μόλις είχε καταληφθεί από τον ΕΛΑΣ- οι οποίοι πυροβολώντας κατευθύνονταν από την οδό Αναπαύσεως προς την «Ηλεκτρική». Ο ΕΛΑΣ απάντησε στα πυρά και η συμπλοκή γενικεύτηκε. Οι ποδηλατιστές καθηλώθηκαν, και προκειμένου να λήξει το περιστατικό και να διασώσουν τους συμπολεμιστές τους, οι άνδρες της γερμανικής φρουράς αναγκάστηκαν να αποδεχθούν τους όρους του ΕΛΑΣ και να ελευθερώσουν τους εργαζόμενους, ώστε να αποχωρήσουν οι ίδιοι με ασφάλεια. Λίγο πριν φύγουν, παρά τη συμφωνία, προσπάθησαν να πυροδοτήσουν τα εκρηκτικά. Στο μεσοδιάστημα, ωστόσο, οι απελευθερωμένοι εργάτες είχαν φροντίσει να κόψουν τις καλωδιώσεις. Τελικά, η γερμανική φρουρά αποχώρησε δια θαλάσσης αργά το απόγευμα, αφού προηγουμένως προέβη σε κάποιες καταστροφές μικρής έκτασης για την τιμή των όπλων.

ΕΛΑΣίτες έξω απο την Ηλεκτρική

Παρ’ όλα αυτά επειδή υπήρχε ο φόβος να επιστρέψουν οι Γερμανοί και να προσπαθήσουν να ανατινάξουν το εργοστάσιο, και με δεδομένο ότι οι δυνάμεις του εχθρού δρούσαν ακόμη στην περιοχή του Περάματος, αποφασίστηκε οι αντιστασιακές ομάδες να τεθούν σε επιφυλακή. Τα μεσάνυχτα επισκέφθηκαν την έδρα του 1ου τάγματος στο 1ο δημοτικό σχολείο ο διοικητής του συντάγματος Σωτήρης Κύβελος και ο καπετάνιος Νίκανδρος Κεπέσης, προκειμένου να σχηματίσουν προσωπική γνώμη και να εκπονήσουν σχέδιο δράσης, σε περίπτωση που θα εμφανίζονταν γερμανικές δυνάμεις.

Αποφασίστηκε μια διμοιρία 15 ανδρών με επικεφαλής τον Αντώνη Καλαποθάκο, γραμματέα της εργοστασιακής οργάνωσης του ΕΑΜ, να ενισχύσει τους ένοπλους εργαζομένους που βρίσκονταν μέσα στην «Ηλεκτρική». Μεταξύ αυτών ήταν ο Χρήστος Φερούσης, ο Αριστείδης Αραγιάννης και ο Μανώλης Καββαδάρης. Η δύναμη πυρός αυτής της ομάδας ήταν εννέα ιταλικά τυφέκια και ένα οπλοπολυβόλο. Ταυτόχρονα κινητοποιήθηκαν και οι τέσσερις λόχοι που αποτελούσαν το σύνολο της δύναμης του 1ου τάγματος του ΕΛΑΣ Ταμπουρίων. Τη νύχτα της 12ης προς 13η Οκτωβρίου ο 2ος Λόχος της Αμφιάλης υπό τους Βεζυρόπουλο και Κοντογιάννη διανυκτέρευσε στον 'Αγιο Γεώργιο. Ο 1ος Λόχος με επικεφαλής τους Αντύπα και Λαγωνίκα, τοποθετήθηκε κοντά στο λιμάνι, στα αριστερά της σημερινής οδού Δημοκρατίας. Ο 3ος Λόχος της Ευγένειας υπό τον Ιωακειμίδη, ακροβολίστηκε κατά μήκος του συνοικισμού, έχοντας μέτωπο προς το εργοστάσιο. Τέλος, ο 4ος Λόχος του Αγίου Δημητρίου με τον Κατσιγιαδάκο και τον Σπύρου παρέμεινε εφεδρικός από την Πέτρου Ράλλη μέχρι τον 'Αγιο Διονύσιο.

Κηδεία των 11 ηρώων της Ηλεκτρικής

Τα χαράματα της 13ης Οκτωβρίου η περιοχή συγκλονίστηκε από τη δυνατή έκρηξη που προκλήθηκε από την ανατίναξη των εγκαταστάσεων της Shell στο Πέραμα. Αμέσως εκδηλώθηκε γενική κινητοποίηση των κατοίκων, οι οποίοι έστησαν πρόχειρα οδοφράγματα αποκλείοντας την περιοχή, ενώ το 2ο τάγμα του ΕΛΑΣ της Κοκκινιάς τοποθετήθηκε στο νεκροταφείο, προκειμένου να εμποδίσει πιθανές μετακινήσεις άλλων γερμανικών δυνάμεων. Στις 6.45 εμφανίστηκε το γερμανικό απόσπασμα που είχε ανατινάξει τη Shell και το οποίο είχε λάβει τη διαταγή να καταστρέψει τα εργοστάσια του Αγίου Γεωργίου και του Νέου Φαλήρου, όπως ομολόγησε αργότερα ο επικεφαλής Γερμανός Χανς Λίντερμαν που συνελήφθη αιχμάλωτος. Το απόσπασμα ανήκε στο ειδικό επί των ανατινάξεων τμήμα του Μηχανικού των Es Es . Αποτελείτο από 56 άνδρες βαριά οπλισμένους με αυτόματα και τέσσερα μηχανοκίνητα πολυβόλα. Επέβαιναν σε δύο αυτοκίνητα που τα ακολουθούσαν τρία φορτηγά με πυρομαχικά, ενώ της φάλαγγας προηγούνταν μοτοσυκλετιστές. Σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες, καθώς έφτασαν στο γεφυράκι, το οποίο ήταν εν μέρει καλυμμένο, έχασαν την οπτική τους επαφή με το εργοστάσιο και ζήτησαν πληροφορίες από έναν περαστικό ηλικιωμένο άνδρα. Εκείνος τους έδειξε προς την περιοχή της Ευγένειας, όπου βέβαια βρίσκονταν οι ακροβολισμένοι ελασίτες του 3ου Λόχου. Οι Γερμανοί ξεκίνησαν, όμως γρήγορα αντίκρισαν την τεράστια καμινάδα της «Ηλεκτρικής». Αντιλαμβανόμενοι την απάτη, γύρισαν πίσω προς τη σωστή κατεύθυνση, συνάντησαν εκ νέου τον γέροντα και τον εκτέλεσαν.

Μόλις η πομπή φάνηκε από μακριά, ο δωδεκάχρονος Ευάγγελος Τσοβαρδέλης είδε τους μοτοσυκλετιστές και έσπευσε να ειδοποιήσει τον ΕΛΑΣ. Το σχέδιο της Διοίκησης, το οποίο είχε επεξεργαστεί ο Νίκανδρος Κεπέσης, βασιζόταν σε μια σύσταση εκ του συστάδην, αφήνοντας τους Γερμανούς να πλησιάσουν όσο γινόταν περισσότερο, επιτρέποντάς τους ακόμη και να παραβιάσουν την πύλη ή να αναρριχηθούν στο μαντρότοιχο, καθώς μια μάχη εκ παρατάξεως δεν ήταν εφικτή, λόγω του ελαφρού τους οπλισμού και της έλλειψης σχετικής στρατιωτικής εμπειρίας. Πράγματι, μόλις οι Γερμανοί πλησίασαν την πύλη του εργοστασίου, ο σκοπευτής Χρήστος Φερούσης πυροβόλησε μέσα από το εργοστάσιο τον οδηγό του πρώτου οχήματος, υποχρεώνοντας τη φάλαγγα να ακινητοποιηθεί κοντά στο γεφυράκι. Αμέσως μια χειροβομβίδα ανατίναξε ένα από τα γερμανικά οχήματα. Αιφνιδιασμένοι οι Γερμανοί δέχτηκαν καταιγιστικά πυρά από μια απόσταση περίπου εξήντα ή εκατό μέτρων, που προερχόταν από όλες τις κατευθύνσεις. Πανικόβλητοι προσπάθησαν ενστικτωδώς να καλυφθούν κάτω από τα οχήματα και να αμυνθούν με παρατεταμένες βολές κατά ριπάς. Όμως παρέμεναν ουσιαστικά εγκλωβισμένοι στον κλοιό που είχαν σχηματίσει οι λόχοι του ΕΛΑΣ και η ομάδα του Καλαποθάκου, η οποία έβαλλε από το εργοστάσιο. Οι Γερμανοί έριχναν συνεχώς φωτοβολίδες ζητώντας απεγνωσμένα ενισχύσεις, καθώς ο κλοιός γύρω τους στένευε, ενώ οι άνδρες του ΕΛΑΣ τους καλούσαν με τηλεβοες να παραδοθούν. Ο διοικητής του 1ου τάγματος του ΕΛΑΣ Πέτρος Ευσταθόπουλος ή Νώντας έδωσε τότε διαταγή γενικής εφόδου.

Ξεκίνησε έτσι η επίθεση των δυνάμεων του ΕΛΑΣ, του οποίου ο υποτυπώδης οπλισμός αποτελείτο από λίγα ταλαιπωρημένα και αναξιόπιστα ιταλικά όπλα, μερικά περίστροφα και αρκετές χειροβομβίδες, στις οποίες ουσιαστικά στήριξαν όλη την επιχείρηση. Οι Γερμανοί προέβαλαν σθεναρή αντίσταση, γεγονός που ανάγκασε τον Βαρυτιμίδη και το Μωυσιάδη να ζητήσουν ενισχύσεις από τις εφεδρικές δυνάμεις της Κοκκινιάς. Πράγματι, ο κομματικός υπεύθυνος του Κερατσινίου Μίχος, μετά από συνεννόηση με τον αντίστοιχο υπεύθυνο της Κοκκινιάς, Παράσχο, επιβιβάστηκαν σε τρεις πυροσβεστικές αντλίες και έσπευσαν στον τόπο της συμπλοκής. Έπειτα από σκληρή μάχη που διήρκεσε περισσότερο από τρεις ώρες, άρχισε η σταδιακή παράδοση των Γερμανών, οι οποίοι ήδη μετρούσαν εννέα νεκρούς και δεκαέξι τραυματίες. Ο ένας μετά τον άλλο άρχισαν να υψώνουν λευκά μαντίλια , αφού προηγουμένως είχαν ρίξει και την τελευταία τους σφαίρα. Είκοσι περίπου συνελήφθησαν αιχμάλωτοι μεταξύ αυτών και ο επικεφαλής τους Λίντερμαν.

Το εργοστάσιο της «Ηλεκτρικής», μια σημαντική ενεργειακή μονάδα της χώρας που τροφοδοτούσε ολόκληρο το λεκανοπέδιο, είχε διασωθεί. Επιπλέον, η εξουδετέρωση του αποσπάσματος ανατινάξεων των Ες Ες απέτρεψε τεράστιες καταστροφές σε εγκαταστάσεις υποδομής, καθοριστικές για την οικονομία της Ελλάδας. Στο πεδίο της τιμής, όμως, 11 πατριώτες είχαν σκοτωθεί και άλλοι 8 ήταν τραυματίες. Την ημέρα που ολόκληρη η Ελλάδα πανηγύριζε, το ηρωικό Κερατσίνι κήδευε τους νεκρούς της μάχης της «Ηλεκτρικής» στον περίβολο του εργοστασίου, υπό την επιβλητική παρουσία ενόπλων τμημάτων του ΕΛΑΣ. Πένθος από τη μια και χαρμόσυνες κωδωνοκρουσίες από την άλλη, να καλούν τον κόσμο στη μεγαλειώδη παρέλαση της Νίκης που γίνεται υπό ασταμάτητη βροχή. Το σύνθημα που κυριαρχούσε παντού ήταν «ΕΛΑΣ – Λαοκρατία».

Στοιχεία - φωτογραφίες:
energiakoiergazomenoidei.blogspot.gr/
kokkinosfakelos.blogspot.gr

και ΝΑΖΙ και ΨΕΥΤΗΣ...

Το Video που αποκαλύπτει η Καθημερινή διαψεύδει τις κραυγές του Χρήστου Παππά και τα «μην τους πιστεύετε», κατά τη μεταφορά του στις Φυλακές Κορυδαλλού μετά από εντολή ανακριτή και εισαγγελέα. Ο άνθρωπος που είναι ο υπ. αριθμ. 2 της Χ.Α. φαίνεται στο video να εκπαιδεύει μικρά παιδάκια, ντυμένα γερμανοτσολιάδες, στο να φωνάζουν «Χάιλ Χίλτερ» και να επιχαίρει όταν η εντολή του γίνεται πραγματικότητα. Το video αυτό μαζί και άλλα βρέθηκαν στο κινητό και τους υπολογιστές του Παππά και δεν αφήνουν πλέον καμιά αμφιβολία -αν υπήρχε- για τους ιδεολογικούς προσανατολισμούς του ίδιου και της οργάνωσης.

οι μαύρες μνήμες του Μελιγαλά....

Η διακριτική αποσιώπηση της ταυτότητας των νεκρών αποτελεί συστατικό στοιχείο των «μνημοσύνων» του Μελιγαλά ήδη από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια και συνδέεται με τη γενικότερη στρατηγική βάσει της οποίας επιχειρήθηκε στη χώρα μας η «δικαίωση» του ένοπλου δωσιλογισμού.

Με δυο λόγια: αυτό που συνήθως αποκρύπτει η φιλολογία περί «αθώων θυμάτων» είναι (α) το ιστορικό γεγονός ότι ο Μελιγαλάς υπήρξε βάση και ορμητήριο των ένοπλων συνεργατών της Βέρμαχτ που το 1943-44 έπνιξαν στο αίμα τη Μεσσηνία και τους γύρω νομούς και (β) ότι το μακελειό του 1944 ήταν το αποτέλεσμα μιας από τις σκληρότερες μάχες που έδωσε ο ΕΛΑΣ, με εξουσιοδότηση του συμμαχικού στρατηγείου και της κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Ας δούμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

*Κωμόπολη 2.482 κατοίκων το 1940, ο Μελιγαλάς χρησιμοποιήθηκε το 1941-43 ως βάση ιταλών καραμπινιέρων (1941-43) και μιας διλοχίας γερμανικού στρατού (1943-44).
(Δείτε όλο το βίντεο αλλά κυρίως, τι ακριβώς λέει για όσα έζησε ο ίδιος, στο 2:26 & 3:36, ο Παναγιώτης Κανελόπουλος, Υπουργός Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας τότε αλλά και πρώην Πρωθυπουργός της Ελλάδας).

*Οταν την άνοιξη του 1944 οι Γερμανοί συγκρότησαν τα Τάγματα Ασφαλείας, ένοπλους δωσιλογικούς σχηματισμούς με αποστολή την «αξιοποίηση της αντικομμουνιστικής μερίδας του ελληνικού λαού» για τη μετατροπή της αντιφασιστικής Αντίστασης σε εμφύλιο πόλεμο και την «εξοικονόμηση γερμανικού αίματος», εγκαταστάθηκε εκεί το 3ο Τάγμα Ασφαλείας Καλαμών-Μελιγαλά. Την υποστήριξή του ανέλαβε μια «πολιτική επιτροπή», με πρόεδρο τον πολιτευτή Περικλή Μπούτο και μέλη τον κοινοτάρχη, δυο δικηγόρους κι ένα γιατρό (Θεοδωρόπουλος 2001, σ. 133-4).


Ο τρόπος με τον οποίο «αξιοποιήθηκε» από τους ναζί αυτή η δωσίλογη «μερίδα του ελληνικού λαού» ήταν αναμενόμενος: Δεν πρόλαβε να εγκατασταθεί το Τάγμα στο Μελιγαλά, και τα γερμανικά αρχεία καταγράφουν τη συμμετοχή του σε «εκκαθαριστικές επιχειρήσεις» των κατοχικών στρατευμάτων. Στηριγμένοι στη Βέρμαχτ, οι ταγματασφαλίτες αναλαμβάνουν να κονιορτοποιήσουν τη μαζική βάση του ΕΑΜ με μαζικές συλλήψεις, βασανιστήρια, εκτελέσεις και κάψιμο σπιτιών, εγκαινιάζοντας ένα φαύλο κύκλο βίας και αντεκδικήσεων, που θα οδηγήσει στις εκτελέσεις των ημερών της Απελευθέρωσης.

Η μάχη και η σφαγή

Η συμβολή τους στην πολεμική προσπάθεια του Αξονα υπήρξε ουσιαστική. Δεν είναι μόνο ο προϊστάμενός τους, αντιστράτηγος των SS Βάλτερ Σιμάνα που, στην τελική έκθεσή του προς τον Χίμλερ (2.11.44), διαπιστώνει ότι τα Τάγματα Ασφαλείας «ήταν πολύτιμες βοηθητικές μονάδες στην ενεργό καταπολέμηση των συμμοριών». Βρετανική έκθεση του 1944 τονίζει πως «η τοπική γνώση των προσώπων και του χώρου από τα Τάγματα Ασφαλείας, τους προσδίδει μοναδική αξία για τους Γερμανούς, που μπορούν έτσι να κρατήσουν την Ελλάδα με έναν ελάχιστο αριθμό δυνάμεων», (ΔΙΣ 1998, σ. 43). Αποκαλυπτική είναι τέλος η πρακτική της Βέρμαχτ να περιλαμβάνει τους νεκρούς, τραυματίες ή αγνοούμενους ταγματασφαλίτες στους πίνακες των δικών της απωλειών.


*Για τη στάση του πληθυσμού, αρκετά εύγλωττες είναι οι μεταπολεμικές αναμνήσεις του υποδιοικητή του Τάγματος Μελιγαλά, ταγματάρχη Καζάκου, για τις εκκαθαριστικές του καλοκαιριού του 1944 στον Ταΰγετο: «Η επιχείρησις αύτη απέβη άκαρπος», σημειώνει, «καθ’ όσον ο ΕΛΑΣ είχεν οργανώσει σχεδόν ολόκληρον την ύπαιθρον (Μεσσηνίας και Λακωνίας) από του εργάτου μέχρι του ανωτάτου τιτλούχου, ώστε επληροφορήθη εγκαίρως φαίνεται την όλην προπαρασκευήν» των Γερμανών και των συνεργατών τους.

Αντισυνταγματάρχης πλέον του ελληνικού στρατού, ο συντάκτης των παραπάνω γραμμών φροντίζει πάντως να διευκρινίσει, εν έτει 1955, ότι «η στάσις των Αρχών κατοχής υπήρξε ειλικρινής και φιλική» απέναντι στη μονάδα του (ΔΙΣ 1998, σ. 193). Αναφερόμενος πάλι στην αποχώρηση της Βέρμαχτ, δεν διστάζει να καταγγείλει τους Γερμανούς για «προδοτικήν στάσιν» (σ. 197).

*Οι Γερμανοί εγκατέλειψαν το Μελιγαλά στις 4.9.1944 και την Καλαμάτα την επομένη. Ο ΕΛΑΣ μπήκε στην μεσσηνιακή πρωτεύουσα στις 9 Σεπτεμβρίου, μετά ολοήμερη μάχη με τον εκεί «λόχο ασφαλείας» και τη χωροφυλακή. Στις 13 Σεπτεμβρίου ήρθε η σειρά του Μελιγαλά, όπου είχαν οχυρωθεί οι εναπομείναντες ταγματασφαλίτες. Οταν η ηγεσία τους απέρριψε το κάλεσμα του ΕΑΜ να καταθέσουν τα όπλα και να τεθούν στη διάθεση της κυβέρνησης εθνικής ενότητας, το λόγο είχαν τα όπλα. Οι αντίπαλες δυνάμεις ήταν ισοδύναμες αριθμητικά (1.000-1.200 ένοπλοι εκατέρωθεν), ενώ οι αντάρτες διέθεταν την υποστήριξη χιλιάδων χωρικών του εφεδρικού ΕΛΑΣ, που συνέρρεαν από τα πέριξ με αυτοσχέδιο οπλισμό.

Η μάχη κράτησε τρεις ολόκληρες μέρες (13-15.9.44). Το τελικό ανακοινωθέν του ΕΛΑΣ αναφέρει ότι σκοτώθηκαν 60 αντάρτες και 800 «ράλληδες». Ο δεύτερος αριθμός περιλαμβάνει προφανώς χοντρικά και τους εκτελεσμένους των επόμενων ημερών.

*Παρά τις αντιφάσεις, τις υπερβολές και τις αποσιωπήσεις τους, οι διαθέσιμες αφηγήσεις δίνουν μια γενική ιδέα όσων συνέβησαν μετά τη μάχη: Αρχικά σημειώθηκαν σποραδικοί φόνοι και καταστροφές περιουσιών. Ακολούθησε το ξεκαθάρισμα των συλληφθέντων με συνοπτικές διαδικασίες, από μια επιτροπή με επικεφαλής τους δικηγόρους Βασίλη Μπράβο και Γιάννη Καραμούζη. Από σημειώματα που δημοσιεύθηκαν αργότερα στον τοπικό εθνικόφρονα τύπο προκύπτει ότι αποφασιστικό ρόλο σ’ αυτή τη διαδικασία έπαιξαν οι τοπικές οργανώσεις της Εθνικής Πολιτοφυλακής, στις οποίες είχε ανατεθεί η συγκέντρωση στοιχείων για την προηγούμενη δράση κάθε αιχμαλώτου. Οσοι καταδικάζονταν οδηγούνταν σε ένα εγκαταλειμμένο ξεροπήγαδο έξω απ’ την κωμόπολη (την «Πηγάδα») κι εκτελούνταν.

*Πόσοι ήταν; Το 1945, το ιατροδικαστικό συνεργείο του Καψάσκη ανακοίνωσε ότι ξέθαψε 708 πτώματα. Στο μνημείο είναι γραμμένα 787 ονόματα από 61 πόλεις και χωριά. Η εθνικόφρων φιλολογία προβάλλει φυσικά πολύ μεγαλύτερα νούμερα: «περί τους 1.500 εις την Πηγάδα» μετρά ο Κώστας Καραλής (1958), «περί τα 1.800 άτομα πάσης ηλικίας και φύλου» βρίσκουν το Αρχηγείο Χωροφυλακής (1962) και ο καθηγητής Απόστολος Δασκαλάκης (1973), 1.900 τους θέλει ο Κων/νος Αντωνίου (1965), «άνω των 3.500 κατά τους μετριωτάτους υπολογισμούς» τους προτιμά η χουντική ιστορία του ΓΕΣ (1973). Ο Κοσμάς Αντωνόπουλος, πάλι, αναφέρει 2.100 «δολοφονηθέντες», παραθέτει όμως τα στοιχεία μόλις 699. Το βιβλίο που διανέμει ο «Σύλλογος Θυμάτων» περιέχει 1.144 ονόματα, ο συγγραφέας του όμως δείχνει μάλλον αναποφάσιστος: αλλού μιλάει για 1.500 νεκρούς (σ. 118), αλλού για «1.500 και πλέον» (σ. 115), αλλού για πάνω από 2.000 (σ. 26 & 166) κι αλλού για «5.000 εκατέρωθεν» (σ. 23). Σε κάθε περίπτωση, οι αριθμοί περιλαμβάνουν όχι μόνο τους «σφαγιασθέντες» αλλά και τους νεκρούς της τριήμερης μάχης.

*Την αντίθετη τάση επιδεικνύουν οι συγγραφείς της εαμικής πλευράς. Η αναλυτικότερη σχετική πηγή υπολογίζει 120 σκοτωμένους στη μάχη και 280-350 εκτελεσμένους στην Πηγάδα (Ξιάρχος 1982, σ. 38), ενώ δεν λείπουν αναφορές μέχρι και σε 1.200 νεκρούς.

*Πιο ενδιαφέρουσα απ’ αυτή την… κολοκυθιά αποδεικνύεται η εξέταση του καταλόγου της έκδοσης του «Συλλόγου Θυμάτων». Σε σύνολο 1.144 ονομάτων (οι 108 κάτοικοι Μελιγαλά) υπάρχουν μόνο 18 γυναίκες, 18 ηλικιωμένοι, ένας έφηβος και κανένα παιδί. Ολοι οι υπόλοιποι, το 96,8% του συνόλου, είναι άντρες λίγο πολύ μάχιμης ηλικίας. Κάθε άλλο παρά σφαγή «γυναικόπαιδων», δηλαδή…

Μνημόσυνο ακατονόμαστων

Ευθύς εξαρχής, οι εκδηλώσεις στη μνήμη των «σφαγιασθέντων» πήραν ρεβανσιστικό χαρακτήρα.

*Το πρώτο μνημόσυνο (24.6.45) καταλήγει σε απόπειρα λιντσαρίσματος των αντιστασιακών που κρατούνταν στη φυλακή της κωμόπολης (Β. Κλεφτόγιαννης, «Οπως τα ‘ζησα», σ. 143-4).

*Από το Σεπτέμβριο του 1945 η τελετή τυποποιείται, με φαινομενικό οργανωτή την κοινότητα και ουσιαστικό τη νομαρχία. Συμμετέχουν οι πολιτικές, εκκλησιαστικές, αστυνομικές και στρατιωτικές αρχές, τοπικοί πολιτικοί, τα σχολεία. Επί χούντας θα καθιερωθεί και αθλητικό τουρνουά ποδοσφαίρου και ανώμαλου δρόμου, με κύπελλα που αθλοθέτησαν τοπικοί παράγοντες και οι κυλινδρόμυλοι «Ευαγγελίστρια» («Θάρρος» 17.9.67).


*Παράλληλα, «διευθετείται» ο χώρος των εκδηλώσεων. Βασιλικό διάταγμα του 1953 συστήνει ερανική επιτροπή με πρόεδρο το μητροπολίτη και μέλη το νομάρχη, το διοικητή Χωροφυλακής κ.ά. Από τον δημοσιευμένο απολογισμό του εράνου, πληροφορούμαστε ότι τη μερίδα του λέοντος «συνεισέφεραν» τα σχολεία και οι φαντάροι: 244.413 και 65.529 δρχ. αντίστοιχα, σε σύνολο 332.614 («Σημαία» 19.9.54). Μ’ αυτά τα λεφτά χτίζεται παρεκκλήσι, «καλλωπίζεται» η Πηγάδα και υψώνεται ένας τεράστιος σταυρός.

Η τελική διαμόρφωση (μάντρες, πάρκινγκ κ.λπ.) θα γίνει επί χούντας, με πιστώσεις και επίβλεψη Ασλανίδη.

*Η χουντική επταετία γνωρίζει άλλωστε το απόγειο του ιδιότυπου αυτού γιορτασμού. Το 1967 το μνημόσυνο τιμά με την παρουσία του ο Παττακός, εξηγώντας ότι «η 21η Απριλίου απέτρεψε νέον Μελιγαλάν» και ανακοινώνοντας την αναβάθμιση της κοινότητας των 1.800 κατοίκων σε «ιστορικό» δήμο («Εθνος» 18.9.67).


*Το 1968 παρευρίσκεται πρώτη φορά ο «ανώτατος άρχων» της χώρας, στο πρόσωπο του αντιβασιλιά Ζωιτάκη («Θάρρος» 24.9.68). Το 1969, η επιμνημόσυνη λειτουργία μεταφέρεται από την κεντρική εκκλησία της κωμόπολης στο χώρο της Πηγάδας και η τροχαία εκδίδει προληπτικές οδηγίες για την κυκλοφορία («Θάρρος» 21.9.69).

*Το 1973, ενόψει φιλελευθεροποίησης, οι αρχές δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους για το μνημόσυνο. Ειδικά δρομολόγια λεωφορείων και τρένων μεταφέρουν «προσκυνητάς» απ’ τους γύρω νομούς («Θάρρος» 14-16.9.73).

Αποκαλυπτικότερη είναι η «φρονηματιστική» λειτουργία της Πηγάδας τον υπόλοιπο χρόνο. Από τις τακτικές καταχωρίσεις του δελτίου πληροφοριών της νομαρχίας, πληροφορούμαστε ότι μεταφέρονται ομαδικά εκεί για «προσκύνημα» φαντάροι, ευέλπιδες, σπουδαστές επαγγελματικών σχολών, «κλιμάκια φοιτητών», δημόσιοι υπάλληλοι, φιλοξενούμενοι της «Εθνικής Εστίας», ταξιδιώτες των προγραμμάτων του «Εθνικού ιδρύματος» και -φυσικά- ολόκληρα σχολεία.

*Μετά τη Μεταπολίτευση ο επίσημος γιορτασμός συνεχίζεται, χωρίς ιδιαίτερους ενθουσιασμούς. Τον τόνο δίνουν τώρα οι δυναμικές εμφανίσεις της ακροδεξιάς: βασιλόφρονες που διαβεβαιώνουν ότι «σύντομα θα επιστρέψει ο Κωνσταντίνος», χουντικοί που προπηλακίζουν τον κοινοτάρχη «διότι ανεφέρθη στην αποκατάσταση του κοινοβουλευτισμού» (1976) και γιουχάρουν το νομάρχη (1977), χιτλερικοί που ψαρεύουν στα θολά νερά μιας εθνικοφροσύνης σοκαρισμένης απ’ την περιθωριοποίησή της… Ο τοπικός τύπος καταγράφει τα συνθήματα: «Τη λύση θα δώσει ο στρατός», «Ο Φλωράκης στο Γουδί», «Φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους».

*Ο κύκλος κλείνει το 1982, όταν το υπ. Εσωτερικών γνωστοποιεί στο δήμο τον τερματισμό της συμμετοχής των επίσημων κρατικών αρχών, «επειδή οι εκδηλώσεις αυτές αποτελούσαν κηρύγματα μισαλλοδοξίας και τροφοδοτούσαν επί 40 χρόνια το διχασμό». Τη σκυτάλη στην οργάνωση του μνημοσύνου παίρνει πια ο «Σύλλογος Θυμάτων Πηγάδας», που ιδρύθηκε το 1980.

*Από κοντά και η Ν.Δ., που βλέπει το μνημόσυνο του 1982 ως τη δέουσα απάντηση στην επίσημη αναγνώριση της εαμικής Αντίστασης. Ο νεαρός βουλευτής Αντώνης Σαμαράς ανακοινώνει π.χ. με ειδικό δελτίο τύπου την έλευσή του «για να παραστεί στο Μνημόσυνο των σφαγιασθέντων από τους εαμοκομμουνιστές» («Ελευθερία» 18.9.82). Σταδιακά, ωστόσο, η λογική του «μεσαίου χώρου» επικρατεί και τα φερέλπιδα στελέχη αποφεύγουν πια να δίνουν το παρών.

Η σταδιακή αυτή περιθωριοποίηση έχει, ωστόσο, ένα απροσδόκητο αποτέλεσμα: πρώτη φορά τα πράγματα λέγονται με το όνομά τους και οι πεσόντες ταγματασφαλίτες «τιμώνται» ως τέτοιοι. Ενα χαρακτηριστικό των επίσημων γιορτασμών ήταν η διακριτική αποφυγή κάθε αναφοράς στα δωσίλογα Τάγματα Ασφαλείας, με την προσφυγή σε εξωραϊστικά σχήματα λόγου: «αγρίως σφαγιασθέντες υπό αναρχικών στοιχείων», «μαρτυρικώς σφαγιασθέντες εθνικόφρονες πατριώτες», «θυσιασθέντες διά το μεγαλείον και την ελευθερίαν της Πατρίδος», «Ηρωες και Μάρτυρες οίτινες προσεφέρθησαν ολοκαύτωμα εις τον βωμόν της υπερτάτης θυσίας», ακόμη και «αδίκως σφαγιασθέντες διά την ελευθερίαν και τα ανθρώπινα δικαιώματα»!

*Μετά το 1982, αντίθετα, οι ομιλητές του «απολίτικου», «οικογενειακού» μνημοσύνου δεν αισθάνονται τέτοιου είδους αναστολές: «Το ΚΚΕ, το ΕΑΜ και το ΕΛΑΣ υπήρξε χειρότερος κατακτητής από τους Γερμανούς και τους Ιταλούς» διαβάζουμε π.χ. στον πανηγυρικό που εκφώνησε το 1999 η Ειρήνη Δορκοφίκη, διαβεβαιώνοντας τους συγκεντρωμένους ότι ο χαρακτηρισμός των ταγματασφαλιτών ως «προδοτών» και «συνεργατών των κατακτητών» δεν είναι παρά «αισχρή συκοφαντία» των κομμουνιστών και λοιπών «ευρωλιγούρηδων».

Στην ομιλία πάλι του 1997, ο δικηγόρος Βασίλειος Δημαρέσης ξεκαθαρίζει: «Οι ηρωικοί νεκροί μας δεν πολέμησαν με Ελληνες, διότι οι Κομμουνιστές έπαυσαν να είναι Ελληνες, τα εγκλήματά τους είναι εγκλήματα ξένων, εγκλήματα γενοκτονίας»!

Αραγε, τι απ’ όλα αυτά θα μπορούσαν να «αμαυρώσουν» οι επίσημοι νοσταλγοί του Χίτλερ;

Τα ξεχασμένα θύματα

Μια ελάχιστα γνωστή πτυχή της τραγωδίας του Μελιγαλά αφορά τα θύματα των «αγρίως σφαγιασθέντων» ταγματασφαλιτών της Πηγάδας. Εδρα ιταλών καραμπινιέρων, γερμανικής διλοχίας και του Τάγματος Ασφαλείας, η κωμόπολη χρησιμοποιήθηκε σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής ως στρατόπεδο συγκέντρωσης, χώρος βασανιστηρίων και τόπος εκτελέσεων αντιστασιακών και ομήρων. Η απουσία μιας ολοκληρωμένης καταγραφής όσων σκοτώθηκαν απ’ τους ταγματασφαλίτες είναι αποκαλυπτική για το κλίμα που επικράτησε στην περιοχή, τόσο κατά τα μετεμφυλιακά χρόνια όσο και αργότερα. Καταφανώς ελλιπή, τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ωστόσο διαφωτιστικά.

Ο απολογητής των ταγματασφαλιτών Κοσμάς Αντωνόπουλος παραθέτει τα ονόματα 27 ατόμων που εκτελέστηκαν στο Μελιγαλά από τις κατοχικές δυνάμεις. Οι 6 είναι κάτοικοι της κωμόπολης. Από τον πίνακα απουσιάζουν ωστόσο τα περισσότερα ονόματα που γνωρίζουμε από άλλες πηγές («Η Ελληνική Αντίστασις 1941-1945», Αθήναι 1964).

Στο «Μεσσηνιακό βιογραφικό λεξικό» του Νίκου Καράμπελα (1962) αναφέρονται τα ονόματα 16 εκτελεσμένων στο Μελιγαλά το 1943-44. Στο δικό του βιβλίο ο Σπύρος Ξιάρχος καταγράφει τρεις ομαδικές εκτελέσεις 22 ατόμων κι άλλους 23 μεμονωμένους φόνους («Η αλήθεια για το Μελιγαλά», Καλαμάτα 1982, σ. 46-47). Απροσδιόριστο παραμένει, τέλος, πόσοι απ’ τους 924 εκτελεσμένους Μεσσήνιους που μνημονεύονται σε πρόσφατη έκδοση, θανατώθηκαν στην έδρα του Τάγματος (Τάσος Αποστολόπουλος, «Μεσσηνιακή εκατόμβη 1940-1944», Καλαμάτα 2000).

Αποκαλυπτικότερες είναι κάποιες επιμέρους λεπτομέρειες: Στις 27.4.44 ο ΕΛΑΣ Λακωνίας σκότωσε σε ενέδρα τον γερμανό στρατηγό Κρεντς και 3 συνοδούς του. Ο «Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος» διέταξε σε αντίποινα τον τουφεκισμό 200 «κομμουνιστών» στο σκοπευτήριο της Καισαριανής κι όσων χωρικών θα συναντούσαν τα στρατεύματά του στην ύπαιθρο μεταξύ Μολάων και Σπάρτης. Οπως διαβάζουμε στη σχετική ανακοίνωση, οι ταγματασφαλίτες του Παπαδόγκωνα έσπευσαν να τιμήσουν με τον τρόπο τους τη μνήμη του γερμανού στρατηγού: «Υπό την εντύπωσιν του κακουργήματος τούτου, Ελληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς» («Καθημερινή» 30.4.44). Σαράντα απ’ αυτές τις «αυτόβουλες» εκτελέσεις έγιναν από το Τάγμα Ασφαλείας Καλαμών-Μελιγαλά την Πρωτομαγιά του 1944 – τριάντα στην Καλαμάτα και δέκα στο νεκροταφείο του Μελιγαλά. Μεταξύ των τελευταίων ήταν και μια 18χρονη επονίτισσα, η Ασπασία Ξιάρχου, από τη γειτονική Ανθούσα. Είχε πιαστεί (και βασανιστεί) από τους ταγματασφαλίτες ενώ επέστρεφε από την Καλαμάτα για το μνημόσυνο της μάνας της. Ενας κρατούμενος διέφυγε και, την επομένη, εκτελέστηκαν στη θέση του άλλοι δύο (Γιάννης Σχινάς, «Η εθνική Αντίσταση στη Μεσσηνία», Αθήνα 1984, σ. 98-99).

Ακολούθησε στις 15.6.44 ο τουφεκισμός 10 κρατουμένων στο Μελιγαλά (ανάμεσά τους 2 γυναίκες κι ένας ηλικιωμένος ανάπηρος) -σε αντίποινα, προφανώς, για το θανάσιμο τραυματισμό του ταγματασφαλίτη ταγματάρχη Γεωργανά στην Καλαμάτα. Την επομένη, 27 κρατούμενοι, 22 άντρες και 5 γυναίκες, τουφεκίστηκαν από το λόχο Καλαμάτας στις όχθες του Νέδοντα.

Δυόμισι δεκαετίες μετά την επίσημη αναγνώριση της ΕΑΜικής Αντίστασης, μάταια θ’ αναζητήσει κανείς στο Μελιγαλά ή τα περίχωρά του κάποιο μνημείο γι’ αυτούς τους πεσόντες. «Δεν έχω ακούσει ποτέ κάτι τέτοιο», ήταν η απάντηση του προέδρου του «Συλλόγου Θυμάτων Πηγάδας» κ. Μανιάτη, όταν τον ρωτήσαμε για τους εκτελεσμένους από το Τάγμα Ασφαλείας. Στην Καλαμάτα, μια λιτή στήλη (χωρίς ονόματα ή αριθμούς) στήθηκε από το Δήμο στο χώρο των εκτελέσεων, μακριά από τα μάτια του κοινού, μόλις το 2002. Η επιγραφή κάνει λόγο για «εκτελεσθέντες πατριώτες από τους Γερμανούς και τους συνεργάτες τους», αποφεύγει όμως να αναφέρει την ακριβή ταυτότητα των εκτελεστών.

Επιστρέφοντας στην Αθήνα, σταματήσαμε στο επιβλητικό μνημείο για τους 204 εκτελεσμένους της Παλιόχουνης, λίγο πριν από τη Μεγαλόπολη. Απ’ αυτούς, οι 154 είχαν συλληφθεί από ταγματασφαλίτες στην Καλαμάτα και τουφεκίστηκαν απ’ τη Βέρμαχτ σε αντίποινα για την καταστροφή γερμανικής φάλαγγας απ’ τον ΕΛΑΣ. Το τμήμα της επιγραφής που πληροφορεί ότι σκοτώθηκαν «από τους Γερμανούς» έχει σβηστεί με φαιοπράσινη μπογιά.

· Αναδημοσίευση τμήματος παλαιότερου αφιερώματος του «Ιού» της Ελευθεροτυπίας.